४ जेष्ठ २०७९, बुधबार

May 18, 2022

एउटा पात्रको संघर्षशील जीवन र भोगाई


जन्तरे नाटकको पात्र थियो । ऊ छोटो कदको र चिटिक्क परेको लोर्के थियो । गाउँमा उसलाई धेरैले झिल्के हिरो भन्थे । पहाड घर उसको प्युठानको ओखरकोट थियो । पाल्पा दोभानको चिसापानीमा उसको परिवार स्थायीरुपमा बस्दै आएको थियो । उसको हजूरबा अतिनै क्रान्तिकारी र बाबा शिक्षक थिए । प्रगतिशील परिवार थियो । जन्तरेका बाबा पढेलेखेका मान्छे गनिन्थे र साहित्यकार पनि । दोभान माविको हेडमास्टर समेत बने उनी । जन्तरेले सोही विद्यालयबाट २०४८ मा प्रथम श्रेणीमा प्रवेशिका उत्तीर्ण गरेको थियो । सम्भवत ऊ नै थियो सो विद्यालयबाट उच्च अंक ल्याएर उत्तीर्ण हुने पहिलो विद्यार्थी । गाउँले अल्लारेझैं देखिने ऊ पढाईमा अब्बल थियो । सरकारी विद्यालयमा पढेर अनि घरकै आँटोपीठो खाएर उसले ल्याएको उच्च अंक कुनै खेलाँचीको विषय थिएन । ऊ पढ्नमात्र होइन नाचगानमा समेत प्रखर थियो । बेलामौकामा हल्का विजुली पानी लगाएपछि उसले रातभर नाचेको हेक्का नै पाउँथेन । नाच्नु,रमाईलो गर्नु र साथीहरुसँग मिल्नु उसको पर्यावाची नै थियो । पढाइमा उसको विशेष रुचि र क्षमता थियो ।
गाउँका साथीहरु जन्तरे भनेपछि हुरुक्कै हुन्थे । गर्मी समयमा फुर्सद हुँदा घरछेवैको तिनाउ खोलामा डाइफ हान्थ्यो । दुवाली थुनेर माछा माथ्र्यो । गीत पनि मज्जाले गाउँथ्यो त्यो पनि आधुनिक । सानैमा प्रेममा फसेको कुरा केटाहरुलाई तिनाउ बगरमा सुनाउँथ्यो । केटाहरु पनि रमाईलो मानेर उसको कुरा सुनिरहन्थे ।
जन्तरेले २०५१ सालमा बुटवल बहुमुखी क्याम्पसबाट आइएस्सी ग¥यो । फस्ट इएर पढ्ने बेला हामीले दोभानमा दाईजो नाक नाटक देखायौं । त्यो नाटकको मुख्यपात्र नै जन्तरे थियो । ऊ खासमा हास्यकलाकार थियो । नाटकका मेरा साथीहरु राजेश श्रेष्ठ,रीता भट्टराई( गुरुङ),प्रेम गुरुङ,मधुसुदन,नन्दबहादुर काउचा लगायत मपनि थिएँ एउटा बूढो पात्र । नाटकमा दाइजो(गर्दुवा) को कमी भएको कारण सम्धी पर्ने राजेशले मेरी छोरी रीताको बिहे आफ्नो छोरो प्रेमसँग हुन दिएन ।
नाटकमा दुल्ही अर्थात् रीताका बाबा बनेको म (दलबहादुर गुरुङ) हर्टअट्याक भएर मृत्युको मुखमा पुग्छु । पर्दा खस्छ । नाटक सिद्धिन्छ । तर नाटक यथार्थ बन्छ । नाटकमा विहे हुन नपाएका रीता र प्रेमको रियल प्रेम विहे हुन्छ । मेरी छोरी बनेकी रीता आमासरि भाउजू बनेर हाम्रा परिवारमा आइन् । दाईजो प्रथा आगोसरि सल्केकै छ । नाटक लेख्ने मान्छे म त्यो परिवेश सम्झेर लकडाउनमा कोठाभित्र बसिरहेको छु ।
भोलिपल्ट बाटोमा राजेशलाई देख्नेहरुले(अघिल्लो रात नाटक हेर्नेहरुले) खुब गाली गरे । खासमा नाटकमा गरेको उसको भूमिकाले गाली पाएको थियो । दाईजो नपाएर आफ्नो छोरोका विहे नगर्ने उसको सामन्ती पाराको अभिनय हेर्न लाईकको थियो । जन्तरेले नारदको भूमिका खेलेको थियो । उसप्रति पनि दर्शकहरु आजित थिए तर ऊ प्रिय पात्र थियो नाटकको । नाटककार सरुभक्तले भनेका थिए–नाटक दुईपटक जन्मिन्छ । लेखक र कलाकारले जन्माउँछन् नाटकलाई । लेखकले लेखेर अनि कलाकारले अभिनय गरेर । नाट्यसम्राट बालकृष्ण समले भनेका थिए–नाटकले मान्छेलाई समाजमा नयाँ परिचय दिन्छ । हो ! रहेछ । प्रितम जीसीलाई समाजले जन्तरे भनी चिन्यो ।
प्रितम जीसी अहिले बाँकेको खजुरा बजार नजिकै रहेको ज्ञानोदय माविमा विज्ञान विषयको निमावि( द्वितीय श्रेणीको) स्थायी शिक्षक छ । उसका ३ जना छोराछोरी छन् । जेठी छोरी कक्षा १२(साइन्स) को अन्तिम परीक्षा तयारीमा छन् । कान्छी छोरी र छोरो दुबैले कक्षा ६ मा पढ्दैछन् ।
उसले नेपालगञ्जको महेन्द्र बहुमखी क्याम्पसबाट बिएस्सी र लखनऊबाट एमएस्सी सम्म पढ्यो । त्यसअघि नेपालगञ्जमै एमए,एमएड भर्ना भएर पढाई थालेको थियो तर पूरा गर्न सकेन । स्कूले तलबले नपुगेर विद्यालयमा कोचिङ्ग क्लास चलायो अनि ट्यूसन समेत पढायो घरमै । खुब मिहिनेत ग¥यो र ठडायो एउटा आफ्नै पसिना बसाउँने पक्की घर । गाउँकी मालतीको मनलाई प्रेमको बर्कोमा कसेर जीवन सफल बनाउँदैछ उसले । आज जीवनको यात्रामा हिंडि रहेका छन् सँगै ।
२०५४ सालमा उसले विएस्सी गरेर कोहलपुरको रामजानकी बोर्डिङ्ग स्कूलमा पढाएको थियो । बाँकेको प्रभात माविमा पनि पढायो नीजिस्रोत शिक्षक बनेर । उसले बाबुको पेसालाई निरन्तरता दिइरह्यो । देशमा चरमद्वन्द्व चल्दा साथीहरुको लहलहैमा लागेर हवाईजहाजमा हुँइकिएर २०५८ सालमा हुम्ला पुग्यो । हुम्लाको रोडीकोटमा रहेको कोट माविमा मावि दरवन्दीमा शिक्षक बनेर एक शैक्षिक सत्र बितायो । तत्कालीन नेकपा(माओबादी)ले आफ्नो क्रान्तिकारी शिक्षक संगठनको ईलाका कोषाध्यक्ष बनाएको उसलाई घोषणा सुनायो । ऊ फरक विचार राख्ने गथ्र्यो । उसका हुम्ली साथीहरुले भूतले खाजा खानेबेलामा आएको बनेर उल्लाएछन् । युद्धरत पार्टीको शिक्षक संगठनको जवरजस्त कोषाध्यक्ष बन्नुभन्दा पनि तत्कालीन शाही सेनाले तारेख लगाउन थालेपछि उसले हुम्लालाई आफ्नो कुम्लाभरिको सम्झना छोडेर नेपालगञ्ज आएपछि सुरक्षित भएको र ज्यान जोगिएको भन्दै लामो श्वार फेरेको थियो ।
माईलो छोरो थियो प्रितम (जन्तरे)। घरको आर्थिक अवस्था खासै बलियो थिएन उसको । आम्दानीको बाटो बाबाको शिक्षक जागिर थियो । खेती कमाइ गरी खान जग्गा जमीन पनि मनग्य नाइँ । दुईदिदी बहिनी,दुई दाजुभाइ,आमाबाबा एवम् हजुरबाबा र हजुरआमालाई छोडेर ऊ नेपालगञ्ज पुग्दा उसलाई खाडीमुलुक गएको जस्तै भएको थियो रे ! गर्मी उस्तै,मच्छेर उस्तै लाग्ने । कैयौं रात उसले भानुभक्तलाई जेलमा बस्दा मच्छेरले दुःख दिदा लेखेको कविताको सम्झना आयो । नेपालगञ्जको शिक्षण र बसाइसँगै बहिनी,सालो र दाइकी छोरीलाई आफ्नै व्यवस्थापनमा पढायो । शिक्षा दिलायो । दाईजो नाटकमा निर्वाह गरेको जन्तरेको भूमिका जस्तै असल अभिभावक बनेर उसले भूमिका निभायो ।
जन्तरेले आफ्नो बाबा एचबी प्रेमीको कविता कण्ठै पारेको थियो । स्कूलका वार्षिकोत्सवमा बाबाको कविता भट्टाउँथ्यो जन्तरले । अघोरै प्रतिभा थियो उसको ।
भविष्यमा पनि पढाएरै खाने योजना बुनेको छ उसले । शिक्षण पेसाप्रति उसको अगाध लगाव रहेको छ । अक्षरसँग मितेरी साइनो गाँसेको छ । सन्तानका सुखलाई आँखामा सजाएको छ । पुराना दिनहरु उर्जा बनेर आएका छन् उसका लागि ।
नाटकको एउटा पात्र जन्तरेले घरको सुको पैसा नलिई पाल्पाको दोभान छाडेर बिरानो नेपालगञ्ज पुगेर विएस्सी अनि एमस्सी ग¥यो । आफ्नै मन परेकीलाई आफ्नै प्रवन्धमा विहे ग¥यो । सन्तानको पालनपोषण गर्दैछ । बाबाआमालाई खर्च नपुग हुँदा पठाइदियो । विहान उज्यालो नहुँदैदेखि झमक्क साँझ नपर्दासम्म आफनो जीवनको खरि घोटेकै छ । सन्तानलाई शिक्षादीक्षा दिएकै छ । कर्म र कर्जाको पैसाले आफ्नै गुँडमा ओत लागेको छ ।
जिन्दगी एउटा रङ्गमञ्च हो । जहाँ जीवनका हजारौं नाटकहरु मञ्चन भइरहन्छन् । शिक्षाको फराकिलो तथा अग्लो मञ्चमा ऊ शिक्षकरुपी जन्तरेको भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ । सधैं दर्शक(अभिभावक,व्यवस्थापन समिति)का मन छुने पात्र बनेर उभिनरहनू ।
उनको जीवनमा चैत्र २१ गते सधैं आइरहोस् शुभेच्छा । जन्तरे जन्मदिनको शुभकामना ।

Advertisement

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

सिद्धार्थनगर प्रमुखमा कांग्रेसका इश्तियाक, उपप्रमुखमा एमालेकी उमा विजयी रुपन्देहीको ओमसतिया अध्यक्षमा एमालेका यादव विजयी एमाले अध्यक्ष ओली अस्वस्थ बुटवलको कालिकानगरमा मोटरसाइकल दुर्घटना हुँदा गुल्मीका ४० वर्षीय ज्ञवालीको मृत्यु रुपन्देहीको मायादेवी अध्यक्षमा पुनः कांग्रेसका चौधरी तिनाउ नदिमा डुबेर बुटवलका ८ वर्षिय रिदमको मृत्यु अर्घाखाँचीको सन्धिखर्कमा एमालेसँग गठबन्धन पराजित मतगणना सकिएका चितवनका तीनवटै पालिकामा एमाले विजयी नेप्से झिनो अंकले सुधार बुद्धका ज्ञान बाँड्दै बुटवल लेडि जेसिज पोखरामा मतगणनाका क्रममा विवाद, एमालेको नाराबाजी भरतपुरमा रेनुलाई १९ सय ६ मतको अग्रता गठबन्धनलाई पराजित गर्दै देवदह नगरपालिकाको प्रमुखमा एमालेका ध्रुव खरेल विजयी भारतसँगको असमान व्यापार सम्बन्ध सच्याऔँ : बाबुराम भट्टराई निर्वाचन आयोगले दियो बढीमा पाँच दिनभित्र मतगणना कार्य सम्पन्न गर्न निर्देशन कालिकाका शिक्षकका लागि पुनर्ताजगी तालिम बुटवलमा बम बिस्फोट गराउने ३ जना पक्राउ युवाको हातमा सर्दै स्थानीय सरकारको साँचो बालेन साहले पाएको मत दलप्रतिको आक्रोश : हरिबोल गजुरेल विद्युत् प्राधिकरण टाट पल्टिने अवस्थामा जाँदै छ : योगेश भट्टराई