१६ मंसिर २०७९, शुक्रबार

Dec 2, 2022

यतिबेला घर–घरमा तिहारको रमझम छ । वर्षदिनमा आएको तिहार मनाउँदै गर्दा आज अन्तिम दिन अर्थात् तिहारको भाइटिका । मुलुकभर आज भाइटिकाको तयारी रहेको छ । तिहार लागे लगत्तै घर,समाज, मुलुकनै तिहारमय बनेको छ । विगतका २ वर्षका तिहार कोरोनाका कारण प्रभावित बनेका थिए । २ वर्ष खासै तिहारमा रौनक देखिएन । यस वर्ष भने रौनक देखिएको छ ।

Advertisement

२ वर्षका गतिविधि र शैलीको तुलनामा यस वर्षको तिहारमा रौनक देखिएको हो तर, तुलनात्मक रुपमा पहिलेका तिहारमा जस्तो उल्लासमय भने देखिएको छैन। कोरोना महामारीको करिब अन्त्य भएतापनि कोरोनापछिको मुलुक र जनताको अवस्थाका कारण सामान्य जनजीवन पनि पनि पहिलेजस्तो सामान्य बनेको छैन । देशको अर्थतन्त्रमा देखिएको जस्तै समस्या सर्वसाधारणदेखि उद्योगी व्यवसायीमा पनि कायमै रहेको छ । अर्कोतर्फ महङ्गी बढेको छ, पर्वहरु खर्चिला बन्दै गएका छन्।

नेपाल र नेपालीहरुको दोस्रोे ठूलो र लामो पर्व मानिन्छ तिहार । ५ दिनसम्म मनाइने हुँदा यस पर्वलाई यमपञ्चक पनि भन्ने गरिन्छ । कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि कात्तिक शुक्ल द्वितीयासम्म यमराज पनि आफ्ना दैनिक क्रियाकलाप स्थगित गरी बहिनी यमुनाकहाँ पुगेर टीका ग्रहण गर्ने भएकाले यस पर्वलाई यमपञ्चक भनिएको हिन्दू शास्त्रमा उल्लेख गरिएको छ । यमपञ्चकमा क्रमशः काग, कुकुर, गाई, लक्ष्मी, गोवर्धन र भाई पूजा गरिन्छ ।

वर्ष २०७९ को तिहारको आज चौथो दिन अर्थात् गोवद्र्धन पर्वत पूजा । यस अगाडि काग,कुुकुर र गाई,लक्ष्मी पूजा भइसकेको छ । तिहारको सुरुवातसँगै घर सजाउने, झिलीमिली बत्ती जडान गर्ने, लक्ष्मी पूजा गर्ने , विभिन्न परिकारहरु बनाउने लगाएत गतिविधिहरु भइसकेका छन् भने केही अन्तिम दिन अर्थात् भाइटिकासम्म पनि हुने गर्दछन् । विशेषगरी दिदी–भाई,दाजु–बहिनीले एक अर्कालाई टिका लगाई आशिर्वाद र उपहार आदान–प्रदान गर्ने हुँदा यस पर्वलाई भाइटिका पनि भनिन्छ ।

त्यस्तै तिहारलाई दिपावली पनि भन्ने गरिन्छ । हिन्दी शब्दको त्योहार शब्दबाट विकृत हुँदै तिहार बनेको हो । जसअनुसार दिपावली अर्थात् उज्यालो बत्ती बाल्ने पनि गरिन्छ । तिहारलाई उज्यालो पर्वका रुपमा पनि मानिन्छ । र,पछिल्लो समयमा यो पर्वमा झिलीमिली निकै महत्वपूर्ण र आकर्षकका रुपमा पनि लिइन्छ । यस्ता विभिन्न र विशेष विशेषताका कारण तिहारमा उत्साह, हौसला र रौनकता बढी हुन्छ ।

परापूर्वकालमा बहिनी यमुनाले यसै दिन दाजु यमराजलाई विशेष मान–सम्मान गर्दै भाइपूजा गरेको धार्मिक महत्व छ । यमपञ्चकका पाँच दिन यमराजले यमुनाको घरमा बास गर्छन् भन्ने हाम्रो धार्मिक विश्वास छ । भाइटीकाको दिन दियो, कलश र गणेशको पूजा गर्ने, यमराजको आह्वान गर्ने, बिमिरो, ओखर, तेल, मखमलीको माला, दूबोको टीका, कटुस आदिको प्रयोगमा आफ्ना दिदीबहिनी र दाजुभाईको सुख–समृद्धि, अरोग्य एवम् दीर्घायूको कामना गरिन्छ ।

तिहारको फरक–फरक नाम र विशेषता भए जस्तै यसका सकारात्मक र प्रभाव पार्ने पक्षहरु पनि धेरै छन् । दिदी–भाई,दाजु–बहिनीबीचको आत्मिय भावनात्मक सम्बन्धलाई जोडी राख्न र निरन्तरताका लागिसँगै परमम्परा र संस्मृतिको संरक्षण तथा प्रवद्र्धन ,सामाजिक सद्भाव, आर्थिक क्रियाकलाप लगाएतसँगै मनोरञ्जनका लागि यो पर्व निकै महत्वपूर्ण रहेको छ । झिली–मिली घर सजाउनु, जनावर,चरा–चुरुङ्गीको पूजा–आज,पिङ, देउसी–भैलो खेल्नु,लगाएतका क्रियाकलापहरुले यो पर्व निकै रोचक र मनोरञ्जनात्मक पनि हुने गर्दछ ।

पछिल्ला वर्षहरुमा यो पर्वमा केहि विकृतहरु पनि देखिएका छन् । यस पर्वलाई हुने–खानेले भड्किलो र देखावटीको अवसर बनाएको र हुँदा खानेले पनि पछ्याएकोसँगै जथाभावी जुवा–तास खेल्ने, पटका पड्काउने, भैलोको नाममा पश्चिमा गीत तथा संस्कृतिलाई प्राथमिकता दिने लगाएतका गलत तथा खराव प्रवृत्ति पनि देखिएका छन् । जुन पर्वको महत्व र मर्मविपरित हुन् । तिहार धार्मिक,मौलिक,परम्परागत, सद्भाव , मेलमिलापको पर्व हो । सोहीअनुसार मनाउन आवश्यक छ । सभ्यताको , दिर्घायू,धैर्यता र समृद्धिसँगै उल्लासको पर्व हुनाले यस पर्वलाई विशेष चासो र महत्वका साथ मनाउने गरिन्छ ।

आज टिका ग्रहण गरेसँगै यस वर्षको तिहार करिब सकिन्छ । यद्यपी देउसी–भैलो भने एकादशीसम्म खेल्ने चलन छ । त्यस्तैगरी सजाइएका घरका बत्तीहरुपनि सोहीदिनसम्म राखिने गरिन्छ । पर्व वर्षमा एक पटक आउँछन्, जान्छन् । तर, पर्वको महत्व, महिमा,गरिमा र मौलिकतालाई भने निरन्तर कायम राख्नु पर्दछ । तिहार समृद्धिको पर्व हो । तर, तिहारमा प्रयोग हुने भाइ मसलादेखि घाँटीमा लगाइने माला पनि विदेशबाट निर्यात हुने गर्दछ , जसबाट नेपाली मुद्रभा भारत लगाएत विदेश जाने गर्दछ । वर्षेनी तिहार मनाउँदा करोडौं रकम बाहिरने गर्दछ । तसर्थ पर्वको महत्व र भावसँगै व्यवहारिक रुपमा उतार्न पनि आवश्यक छ ।

मौलिक पर्वमा कृतिम बत्ती,दियो, मालाको प्रयोग पनि बढ्दो छ । यता गाई पूजाका लागि गाईको पनि अभाव देखिने गरेको छ । तिहार लगाएतका पर्वहरुमा आवश्यक पर्ने बस्तुहरु स्वदेशमै उत्पादन र व्यवस्थापन गर्नतर्फ सबैको ध्यान जाओस् । मौलिक पर्व मनाइँरहँदा मौलिकताको पनि संरक्षण र प्रवद्र्धन होस् । अर्कोतर्फ दिदी–भाई, दाजु–बहिनीको पर्वमा कैंयौं दाजु विदेश छन् भने पछिल्लो समय कैंयौका दिदीबहिनीहरु पनि विदेश छन् । मुलुकमा रोजगारीको अभाव र केहीगर्ने सहज वातावरण नहुँदा यस्तो समस्या निम्तिएको हो । सम्बन्ध,सद्भाव,समृद्धि आयातित बस्तुबाट होइन स्वयम् उत्पादित वा स्वेदशी उत्पादन र संस्कारबाट अगाडि बढाउँदै प्रगाढ बनाऔं । तिहारको शुभकामना ।

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

नेवार कन्याहरुको ईहि शुरु भिम रावललाई बालेनको जवाफ: ‘तपाईंहरू जस्तो विदेशीसँग सहयोग माग्ने रहर छैन’ धनगढीमा शनिबार बिहानसम्म निषेधाज्ञा थप कैलाली प्रहरीको नियन्त्रणमा रहेका विद्यार्थीलाई रिहाइ गर्न विद्यार्थी संगठनहरूको माग आज बिहानदेखि रोकिएको बाजुराको मतगणना पुनः सुरु सरसफाइकर्मीका परिवारलाई स्वरोजगार र उद्यममा जोड्छौ: पाण्डे बैतडी हत्या प्रकरण : दोषिलाई तत्काल कानुनी दायरामा ल्याउन कर्मीको माग कम्बोडिया पठाइदिन्छु भन्दै ठगी गर्ने व्यक्ति पक्राउ निबन्ध लेखन प्रतियोगितामा इडन प्रथम वर्तमान निर्वाचन कानूनसँग सन्तुष्ट छैनौं : प्रमुख आयुक्त थपलिया माओवादी केन्द्रसँग पार्टी एकता हुने हल्ला निराधार : एकीकृत समाजवादी भीम रावलको प्रश्न : परराष्ट्र मन्त्रालयको अनुमतिमा बालेन साहले अमेरिकी राजदूतलाई भेटेका हुन् ? अपाङ्गताको न्यायमा पहुँच सहजताका लागि साझा पहल जरुरी अघिल्लाे चुनावमा दुई लाख मत कटाएकाे विवेकशील साझालाई समानुपातिकतर्फ ७८९ मत मात्र कांग्रेसबाट समानुपातिकतर्फ को-को पुरुष सांसद बन्लान्, यस्तो छ हिसाब किताब पश्चिम नवलपरासीमा भन्सार छलेको ३० क्वीन्टल चिनी बरामद सरकारमा युवाहरुले नेतृत्व लिनु पर्छः डा.चन्द्र भण्डारी बाजुरापछि दोलखा (ख) मा पनि रोकियो मतगणना निषेधित क्षेत्रमा प्रदर्शन भएपछि धनगढीमा ८ राउन्ड हवाइ फायर, दर्जन बढी विद्यार्थी पक्राउ कपिलवस्तुमा भारतीय नागरिकमाथि गोली प्रहार