९ आश्विन २०७९, आईतवार

Sep 25, 2022

बिहानैदेखि सुरू हुन्छ प्लास्टिकको प्रयोग अझै भनौँ चियाको चुस्किसँगै । सुर्तीजन्य पदार्थका खोल, तयारी प्याकिङ्ग खानेकुराका खोलहरू, पानी, कोल्ड ड्रिङ्सका बोत्तल, दुधका प्लास्टिकदेखि लिएर हरेक कामका लागि व्यापक रूपमा प्लास्टिकको प्रयोग हुन्छ । हामीले खाने प्रत्येक गास अनि प्रत्येक घुड्की पानीमा प्लास्टिकको प्रयोग भैरहेको छ । यत्रतत्र सर्वत्र अनियंन्त्रित रुपमा प्रयोग भैरहेको प्लास्टिक कहाँ गएको छ त ? त्यतातिर ध्यान गएको खासै देखिँदैन ।

Advertisement

धेरै जसो मानिसमा अलिकति चेतनासम्म पनि छैन कि, आफूले दैनिक रुपमा व्यापक प्रयोगमा ल्याउने गरेको प्लास्टिकको दिर्घकालिन असरको बारेमा । कुलो, कुलेसो, खोला, खोल्सा, खाली जमिन, पार्क जता पनि प्लास्टिक नभएको ठाउँ नै छैन । प्रत्येक किराना पसलेले मात्रै दिनको आधा केजीदेखि लिएर लगभग १०–१२ केजिसम्म प्लास्टिकको खपत गर्छ्न । भनेपछि प्रत्येक पसलमा अनियंत्रित रूपमा प्लास्टिकको प्रयोग हुन्छ ।
साँझमा पसल बन्द गर्ने बेलामा दिनभरीको फोहोर सडक छेउमा घोप्ट्याएर छोड्ने बानी परेको छ । एउटा राम्रो फोहोरमलाईको भाडा प्रायः कसैको पसलमा देखिदैन । नेपालमा दैनिक सयौं टनको फोहोर प्लास्टिक संकलन हुन्छ । यो फोहोरलाई पुनःप्रयोग गर्ने त नेपालमा कुनै प्रविधि नै छैन ।

कवाड संकलन गर्न आउनेले लिएर गएको प्लास्टिकजन्य वस्तु बाहेक अरू प्लास्टिक जाने भनेको कि त डम्पिङ्ग साइड कि त यत्रतत्र जतासुकै जमिनमा । एकछिनको सुबिधाको लागि प्रयोगमा ल्याइने प्लास्टिकले पार्ने दीर्घकालीन असरबारे कसैले पनि सोचेको छैन ।
अर्कोतिर यसरी छरिएको फोहोर हावाहुरी र पानीले बगाएर लैजाने ठाउँ भनेको खोला, कुलोकुलेसो, खोल्साखोल्सी हुँदै खेतीयोग्य जमिनसम्म हो । यसले माटोको उर्वाराशक्तीलाई प्रत्यक्ष असर पार्छ र पारेको पनि छ ।

मीठो खान मनलाग्छ हामीलाई । कता राम्रो छ ? कुन अर्गानिक छ ? अलिकति महङ्गो परेपनि खाना चाहिँ अर्गानिक खानुपर्छ भनेर अहिलेको मानिसहरू सचेत देखिन्छन् । तर, खानेकुरा उत्पादन हुने माटोको चिन्ता कसैलाई छैन ।

भान्सा असुरक्षित बनेको छ । तरकारी पकाउँदा पकाउदै अनौठो गन्ध आएर सबै तरकारी फ्याकेर दाल भात मात्रै खानुपरेको अनुभव सायद तपाईमा पनि होला । भविष्यको लागि धेरै गरिन्छ । जीवन विमा, स्वास्थ्य विमा, छोराछोरीको लागि पनि मरिमेट्छौ कसरी हुन्छ भनेर । तर माटो र पर्यावरणको लागि हामी सचेत मात्रै पनि छैनौ । यसको असर प्रत्यक्ष रुपमा हाम्रा सन्ततिलाई पर्नेछ । भनेपछि यसले पार्ने दीर्घकालीन असरका बारेमा बेलैमा सचेत हुन जरुरी छ ।

माटो छ र जीवन छ । अनियन्त्रित रूपमा बढदै गैरहेको प्लास्टिकको प्रयोगले नेपालजस्तो सुन्दर भूमिलाई विकृत पार्ने निश्चित प्रायः नै छ । विकसित देशहरूमा प्लास्टिकको प्रयोग हुन्छ तर त्यहाँ जति मात्रामा प्लास्टिक उत्पादन भएको छ त्यति नै मात्रामा प्लास्टिकको पुनर्प्रयोग हुन्छ।

नेपालमा अहिले देखिएको अनियन्त्रित प्लास्टिकको प्रयोगले यहाँको माटोलाई प्रत्यक्ष असर पारेको छ । सुर्तीजन्य पदार्थ, चाउचाउ, बिस्कुट, चक्लेट, प्याकिङ खानेकुरा आदि धेरै प्रकारका खोल र बोतलहरू खेत बारीको माटोमा मिसिएको देखिन्छ ।

ठूला–ठूला नदिहरूमा पनि प्लास्टिक र प्लास्टिकका बोतलहरू तैरिरहेको देख्न सकिन्छ । यहि तरिकाबाट प्लास्टिकको प्रयोग हुने हो भने धर्ती छोपिने त निश्चित नै छ । एकमुठी माटो हातमा लिदा एउटा प्लास्टिक आउनेछ । अनि सोचौँ धर्तीको अस्तित्व र हाम्रा सन्ततिको भविष्य !

यसैको एउटा ज्वलन्त उदाहरण हो बन्चरे डाँडा र सिस्डोलमा रहेको डम्पिङ साइड ।१७ वर्षदेखिको फोहोर थुपारदिएर काठमाडौबासीले बन्चरेडाँडा र सिस्डोलजस्ता सुन्दर बस्तिहरूलाई रोग र शोकको उपहार दिएका छन् । अहिले त्यो डम्पिङ साइड भरिदा काठमाडौका शहरभरी फोहोरको डङ्गुर थुप्रीरहेको छ ।

मात्रा मात्रै थोरै हो अहिले जतासुकै प्लास्टिक देख्न सकिन्छ । यसले पार्ने विकराल समस्याको बारेमा बेलैमा सचेत हुन अत्यन्तै जरुरी छ । प्रयेक सहरको फोहोर फ्याक्ने डम्पिङ साइड बनेका जमिन वरपरका बस्तीहरूमा बसोबास गर्ने त्यहाँका बासिन्दाहरूलाई यसबाट पर्ने प्रत्यक्ष असरको बारेमा पनि सोचौं हैँ ।

वास्तवमा भन्ने हो भने अनियंत्रित प्लास्टिकको प्रयोग गर्न दिनु र गर्नु भनेको बिनास निम्ताउनु हो । जति प्लास्टिकजन्य वस्तुहरू पुनःप्रयोगमा ल्याउन सकिन्छ त्यति नै प्लास्टिकजन्य बस्तुको प्रयोग गर्नुपर्छ । त्यो पनि अत्यावश्यक चिजको लागि मात्रै ।

कति सौखिन भयौ हामी ! मिनेटको सुबिधाको लागि हातमा प्लास्टिकको झोला झुन्डयाएर शानले घरभित्र पस्छौ । फोहोर थुपार्छौ । गाडी आउँछ शानले गाडीमा हाल्छौँ । एउटा प्लास्टिक कुहिन १०० वर्ष लाग्छ । तर, यसरी हालेको फोहोर कता गएको छ ? कुन सुन्दर ठाउँ विकृत बन्दैछ भन्नेतिर मतलब हुँदैन । हामीलाई हाम्रो घर आँगन सफा भए पुग्यो । धर्तीको के चासो किनेर खान पाइएकै छ ।

जहाँ इच्छा त्यहाँ उपाय भनेजस्तै किनमेल गर्न जाँदा वातावरण मैत्री झोला लिएर जाने त्यसलाई धुन मिलोस लामो समयसम्म प्रयोग गर्न सकियोस् । दुग्धजन्य पदार्थको विक्रीमा प्लास्टिकको प्रयोग गर्न दिनुहुँदैन । पसलहरूमा फोहोर मलाइका भाडाहरू अनिवार्य रुपमा राख्नुपर्ने । जथाभावी फोहोर फ्याक्न नपाइने अभियान चलाउन जरुरी छ ।

कुहिने फोहोर र नकुहिने फोहोर अलग अलग राख्नुपर्ने, अत्यावश्यक चिजमा बाहेक सकेसम्म प्लास्टिकको प्रयोग गर्न नपाइने अभियान राज्यस्तर बाट नै सुरु गर्नुपर्ने तड्कारो रूपमा देखिएको छ । सानो देश प्राकृतिक सुन्दरता धनी देशलाई प्लास्टिकको बढ्दो प्रयोगले विकृत बनाइरहेको छ र यसले विकराल रुप लिने कुरा नकार्न सकिन्न ।

केही गर्नुपर्दैन बेस्सरी गाह्रो कुरा पनि होइन । सकेसम्म म प्लास्टिकको प्रयोग गर्दिन भनेर आफ्नो बानीमा परिवर्तन ल्याउनुस । आफ्नो साथमा एउटा झोला नछुटाउनुस । लाज मान्नुस् प्लास्टिकका झोला प्रयोग गर्न । प्रकृति संरक्षणक लागि केही योगदान गरौं । सकेसम्म प्लास्टिकको प्रयोग नगरौं अनि नगराऔं । माटो जोगाऔं ।

प्लास्टिक जस्तो हानिकारक बस्तुको प्रयोग दिनानुदिन बढ्दो छ । यसले स्वास्थ्य,वातावरणमा र जमिनमा निकै असर गर्दछ भन्ने थाहा हुँदाहुँदै पनि प्रयोग भने गरिरहेका छौं । वर्षौंसम्म पनि नकुहिने,उचित प्रबन्ध नगरे मानव र प्रकृतिलाई हानी पुर्याउने प्लास्टिकको विकल्प सहज छ । तर, किन लापरवाही ?

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

रुपन्देही स्रष्टाकोश : साहित्यकार,कलाकारको विवरण समावेश १३९ पालिकामा लामखुट्टेको लार्भा नष्ट गर्ने अभियान १० बुँदे सहमति भएपछि डा. केसीले तोडे अनशन लुम्बिनीमा पर्यटकीय क्षेत्र सुधारका लागि व्यवसायीले दिए नगरपालिकालाई अल्टिमेटम ‘मनिषा कोइरालाले फोटो खिच्न दिने भएपछि मख्ख परेँ’ आर्थिक वृद्धिदर र जनताको हित विपरित गठबन्धन सरकार : पूर्व अर्थमन्त्री पौडेल चारपाला सामुदायिक वनमा गठबन्धनलाई पराजित गरी एमालेको प्यानलनै विजयी कपिलबस्तुमा बस र ट्रक ठोक्किए : एकको मृत्यु, ३१ जना घाइते भरुवा बन्दुकसहित कपिलवस्तुका २७ वर्षीय प्रेम पक्राउ दशैं आयो, खाद्य डिपो केन्द्रमा चामल आएन देशभर ७४ कोरोना संक्रमित थपिए, थप एकको मृत्यु एमाले देवदह अध्यक्ष चापागाईंद्वारा पार्टी परित्याग, स्वतन्त्र उम्मेदवारीको घोषणा  बुटवलको विकास माेडलका बारेमा कार्यपत्र प्रस्तुत तथा अन्तरक्रिया यसपालिको विपद् : पहिरो, आगलागी र चट्याङबाट बढी मानवीय क्षति बालबिकास र विद्यालयका कर्मचारीको तलब बढायो धुर्कोटले लिलाम नहुँदा भन्सारमा थन्किए करोडौंका गाडी पुमसे च्याम्पियनशिपमा रुपन्देहीकी रियाशा र दिपिकालाई कास्य संघीयतापछि नयाँ आर्थिक केन्द्र बन्न थालेका छन्ः वर्षमान पुन गुल्मी अर्खाबाङ्ग-रुपन्देही सम्पर्क समाजले वनवाटिकामा स्टल निर्माण गर्ने सत्यमोहन जोशीको आजिवन रेखदेख सरकारले गर्छ: खाँण