९ कार्तिक २०७८, मंगलवार

Oct 26, 2021

प्रत्येक श्रावण शुक्ल पञ्चमीको दिनलाई नाग पञ्चमीको रूपमा मनाउने गरिन्छ । घरको मूलद्वार (ढोका) माथि नागको तस्वी विधिपूर्वक पूजा गरि टासिन्छ। नाग पञ्चमीमा नागको चित्र बनाई पूजा गरेर घरमा टाँस्नाले सर्प भय हुदैन भन्ने मान्यता रहेको छ। ज्योतिषशास्त्र(अनुसार पञ्चमी तिथिका स्वामी नाग देवता हुन्। नागपञ्चमीको दिन नागको चित्रमा दुध, दही, अक्षता, फुल, दुबो राखी गाइको गोबरको सहायताले घरको ढोका माथि टाँस्ने गरिन्छ ।

Advertisement

यस दिनदेखि बर्षायाम समाप्त भई हिउँद सुरू भएको पनि मान्ने गरिन्छ। नागका अष्टकुल अर्थात अनन्त, बासुकी, पद्म, महापद्म, तक्षक, कुलीर, कर्कट र शङ्ख नागको चित्र टाँस्नाले त्यस्तो घरमा चट्याङ नपर्ने तथा आगो, बिजुली र सर्पको डरसमेत नहुने धार्मिक विश्वासरहेको छ ।

भूमिमा नाग देवताको बसोबास हुने र भूमि खन्दा नागलाई कष्ट हुने सम्भावना भएकाले नागपञ्चमीका दिन भूमिमा हलो जोत्नु वा जग राख्नु शुभ मानिदैंन। नागपञ्चमीमा नागको चित्र बनाई पूजा गरेर घरमा टाँस्नाले सर्प भए हुदैन भन्ने शास्त्रीय मान्यता रहेको छ । सर्पले वायू मण्डलमा रहेको दुसित हावा ग्रहण गरि वातावरण शुद्ध गर्न पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ भन्ने बैज्ञानिक मान्यता पनि छ।

पौराणिक कथनअनुसार नागपञ्चमी पर्व कसरी सुरु भयो भन्ने सम्बन्धमा पनि विभिन्न धार्मिक ग्रन्थहरुमा लेखिएका कुराहरुलाई आधार मान्दा राजा परीक्षितका छोरा जनमेजयले गरेको सर्पसत्र यज्ञ रोक्नलाई तक्षक नागकै भानिज आस्तिक, जरत्कारु र मनसादेवी सुपुत्रले अनुरोध गरेपछि सर्पयज्ञ रोकियो र सम्पूर्ण नागहरुको उद्धार भएको दिन पनि श्रावण शुक्ल पञ्चमीको दिन भएकाले यो दिनदेखि नै नागपञ्चमी पर्व मनाउन थालिएको कुरा धेरै पुराणहरुमा उल्लेख भएको पाइन्छ ।

त्यस्तै नाग पञ्चमीका सम्बन्धमा अर्को एउटा किम्बदन्ती पनि छ । जस अनुसार प्राचिनकालमा एउटा किसानले आफ्नो बाली लगाउन खेतमा खन्दा माटो भित्र रहेका तीनवटा नागका बच्चाहरू काटिएर मरेछन्। त्यसपछि ती बच्चाहरूकि आमा नागिनीले थाहा पाएपछि किसानका घरमा गई उसका सबै परिवारलाई डसेर मारिदिएछ । त्यसबेला संयोगवश एउटी छोरी बाहिर कतै गएकिले उ मात्रै बाँच्न सफल भइछ ।

त्यसपछि नागिनीले थाहा पएर ती कन्यालाई डसेर मार्न भन्दै अर्को दिन किसानको घरमा गएछ । त्यतिबेला कन्याले रूँदै हात जोडेर बिलौना गर्दै माफी मागिन, म बाँच्न पाउ,म तपाईलाई दूध पिलाउँछु भन्दै रोइ–कराई गर्न थालिन् । अनि कचौरा भरी दूध ल्याएर नागिनीका अगाडी राखिदिईन्, नगिनीलाई पनि भोक प्यास र थकाई लागेको हुँदा उसले त्यो दुध पिई र आफुलाई शान्त पारी, अनि ती कन्य लाई जीवन दान दिई।

अनि उसले केही माग्नु छ भने माग म तिमीलाई बरदान दिन्छु भनी । किसानकी छोरीले आफ्ना मरेका सबै परिवारलाई पुनः बचाइदिन आग्रह गरिन् । त्यसपछि नागिनीले ती कन्याको आग्रह अनुसार मरेका सबै परिवारलाई जिवित परिदिइन् । पुनर्जीवन पाएका सबै सदस्य हर्षित हुँदै त्यस दिनबाट नाग देवताको पूजा आरधाना गर्न थाले । संयोगवस् त्यो दिन श्रावण शुक्ल पञ्चमी भएकाले त्यो दिनलाई नाग पञ्चमी भन्न थालियो। हरेक कृषकहरूले यो दिन नागको विशेष रूपमा पूजा गर्ने गर्द छन् ।

हिन्दुधर्मावलम्बीहरूले नागलाई शिव र विष्णुको प्रतिकको रूपमा मानेर पुजा गर्दछन् । शिवले आफ्नो गलामा नागको माला लगएका छ्न् भने विष्णु जलमाथि शेषनागको शैंयामा फाडको छाता ओढी सुतेको देखिन्छ । त्यसैगरी कृष्णका दाई वलाराम र रामका भाई लक्ष्मण पनि शेषनागका अवतार मनिन्छ्न् । त्यसै गरि पाण्डुपुत्र अर्जुन र चन्द्रगुप्त द्वितियले पनि नाग कन्यासँग विवाह गरेका थिए भन्ने कुरा पुराणहरूमा उल्लख गरिएको छ।

तसर्थ यस आधारमा पनि नागको महत्त्व रहेको पुष्टि हुन्छ । जुन घरमा नागको बास हुन्छ, त्यो घरमा लक्ष्मीको पनि बास हुन्छ भन्ने बिश्वास रहेको छ । सर्प भूमिमा र जलमा बास गर्ने प्राणीलाई पनि सम्मानपूर्वक पूजा गर्ने परम्पराले पनि हाम्रो वैदिक धर्म सबै प्राणीप्रति सद्भाव राख्छ भन्ने पुष्टि हुन्छ । अर्कोतर्फ नाग पञ्चमी पनि नेपाल कृषिप्रधान मुलुक भएको र नाग कृषकहरूले बढी मान्य देवता भएकाले नेपालको महत्वपूर्ण चाड अन्तर्गत नै पर्दछ ।-(लेखक नेपाल ज्योतिष परिषद् रूपन्देहीका अध्यक्ष हुन् ।)

Follow Us

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

थप ६६६ जनामा कोरोना संक्रमण, ११ जनाको मृत्यु सिभिल लघुवित्तले २० प्रतिशत लाभांश दिने आउने निर्वाचनपछि देश स्थिरता र विकासमा अघि बढ्छ : एमाले नेता पौडेल एशियन लाइफले घोषणा गर्‍यो नयाँ बोनसदर खान नपाएर आठ जनाको मृत्युदेखि ऋण तिर्न सन्तान बेच्दै अभिभावक भरतमणिलाई पूर्वयुवराज पारसले भने- फन्नी फन्नी किप इट अप नेपाल सेवा र विन लघुवित्तको एकीकृत कारोबार १५ कात्तिकदेखि सुरु हुने ६ महिनादेखि जब मोबाइल फोन आन्द्रामै अड्कियो… आज पनि ७८ अंकले उकालो लाग्यो नेप्से तिहार नजिकिएसँगै माला उन्दै वनमाला गरिब परिवारमा आत्महत्या दर बढी चीनमा फेरि लकडाउन, अत्यावश्यक कामबाहेक घर बाहिर ननिस्कन आदेश १५ न्यायाधीशको छलफल सकियो, प्रधानन्यायाधीशले राजीनामा दिनुपर्ने अडान कायमै सेनाले जाजरकोटमा बनायो रात पनि अवतरण गर्ने मिल्ने हेलिप्याड तीन तहकै निर्वाचनको तयारी थाल्न नेता कार्यकर्तालाई ओलीको निर्देशन सभामुख न्यायाधीश बने : ओली परमादेश त पाँचैजनाले गर्नुभएको थियो, किन एकजनाको राजीनामा माग्नुहुन्छ श्रीमान् ?: ओली विवादका बीच जापानकी राजकुमारीद्धारा सर्वसाधारण युवकसँग बिवाह अर्घाखाँचीको झाडापखाला नियन्त्रण उन्मूख, पानी परीक्षणका लागि स्वास्थ्यकर्मी खयरभट्टीमा गुल्मी जीप दुर्घटनाः मृतक र घाइतेका परिवारलाई मुसिकोटले गर्यो राहत वितरण