२५ श्रावण २०७९, बुधबार

Aug 10, 2022

युनानी पौराणिक कथा (माइथोलोजी)मा फिनिक्स नामक सुन्दर चराको वर्णन छ । त्यो अनौठो चरा सयौं वर्षसम्म माथि–माथि आकाशमा उँचो उडान भर्छ । समयक्रममा त्यो आँफै जलेर मर्छ । तर, पुनः आफ्नै खरानीको थुप्रोबाट उसको पुर्नजन्म हुन्छ र फेरि आकाशमा कावा खान थाल्छ । नेपाली राजनीतिमा झण्डै सत्तरी वर्षको उँचो उडान भर्दै गएको आम निर्वाचनमार्फत बलियो शक्तिमा उदाएको नेकपा (एमाले) अहिले समस्याको भुमरीमा नराम्रोसँग फँसेको छ ।

Advertisement

फिनिक्स चराको बिम्बजस्तै खरानी त भैसकेको छैन । तर, अस्तव्यस्त भएको छ । के एमाले फेरि पनि राजनीतिक घेराबन्दिको चक्रव्यूह तोडेर एकतावद्ध भई अगाडि बढ्न सक्ला ? सुर्य चिन्हमा मतदान गरेका लाखौं शुभेच्छुक र कार्यकर्ताहरुमा आशा जगाउन सक्ला ? या सिद्धान्तविहिन अन्तरपार्टी संघर्ष, एकले अर्कालाई सिध्याउने, देखाइदिने भन्नेजस्ता घृणित खेलमा रुमल्लिरहला ? यतिबेला सबैको चासोको बिषय भएको छ यो कुरा । आठौं महाधिवेशनको पूर्वसन्ध्यामा, एमाले नेता प्रदीप ज्ञवालीले फिनिक्स पन्छी जस्तै पुनर्जागृत भएर एमालेले लोकतान्त्रिक आन्दोलनको अगुवाई गर्नुपर्छ र गर्न सक्छ भन्ने आप्mनो अटल विश्वास रहेको कुरा लेखेका छन् ‘फिनिक्स पन्छी र एमालेको पुनर्जिवन’ किताबमा ।

२०६५ यताका १३ वर्षमा एमाले ज्ञवालीले त्यतिबेला कल्पना गरैझै पुनर्जीवित भएर आयो । संविधान सभाबाट संविधान जारी भएलगत्तै २०७४मा भएका तीनै तहको चुनावमा नेपाली राजनीतिको मियो बनेर झण्डै दुई तिहाईको समर्थन भएको सरकारको नेतृत्व गर्ने ऐतिहासिक अवसर प्राप्त भयो । २०५१ को अल्पमतको सरकारको लोकप्रियतासँगै ०५४को स्थानीय निर्वाचनमा अभुतपूर्व सफलता प्राप्त गरेको पार्टी ०५६को आमनिर्वाचनमा फेरी ओरालो लाग्यो ।

त्यसपछि कहिले प्रतिगमन आधा सच्चियो भन्दै देउवाको सरकारमा सामेल भयो । लोकेन्द्र बहादुर चन्दसँग सत्ता साझेदारी गर्यो । पार्टी किङ्कर्तव्यविमूढ बन्दै गयो । नेतृत्वमा स्पष्ट अडान र भिजन देखिएन । ०६४को पहिलो संविधान सभा चुनावमा अवस्था झनै नाजुक भयो । शान्ति प्रक्रियामा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको पार्टी चुनावी परिणाममा तेश्रो स्थानमा खुम्चियो । संविधान निर्माणमा पनि ढुलमुले चरित्र देखाइरह्यो । त्रीशंकु संसदमा तेश्रो पार्टी हुँदाहुँदैपनि नेताहरुलाई प्रधानमन्त्री बन्ने अवसर जुट्यो ।

यसैबीचमा पार्टीको नवौं महाधिवेशन बाट पार्टी सत्तामा के.पी ओलीको उदय भयो । उनै ओलीको नेतृत्वमा एमाले ०७४ को चुनावमा अभूतपूर्व परिणाम निकाल्न सफल भयो । माओवादी केन्द्रसँग हचुवाको भरमा सिद्धान्तहिन एकता घोषणा गरियो र शक्तीशाली नेकपा पार्टी बन्यो । ओलीको नेतृत्वमा कम्युनिष्टहरुको एकमना बलियो सरकार बन्यो । तर नेताहरुका प्रवृत्ति फेरिएनन् । गुटबन्दी झन मौलाउँदै गयो । निषेध र प्रतिशोधको राजनीति हावी हुँदै गयो ।

पार्टीभित्र अन्तरविरोध चर्किदै गयो । सत्ता सञ्चालनमा खटपट शुरु भयो । र अदालतको आदेशबाट नेकपा गठन अवैध ठहर भइ पुनः एमाले ब्यूँतियो । यस घटनाबाट एमालेजनमा आशाको सञ्चार भएको थियो कि अब एमाले सिङ्गो पार्टीको रुपमा एक ठाउँमा रहनेछ । सार्वभौम जनताबाट प्राप्त जनमत अनुसार अगडि बढ्ने छ । तर, समस्या झन बल्झियो । नेताहरु अकर्मण्यताको शिकार भए । जुँगाको लडाई फेरि सतहमा देखियो । एकले अर्कोलाई सिध्याउने गरि गतिविधी अगाडि बढे ।

संसद बारम्बार विघटन भयो । जनमतको उपहास गरियो । र अन्ततः ओलीलाई अप्राकृतिक गठबन्धनमार्फत पार्टी भित्रैबाट चौतर्फी घराबन्दीमा पारेर अदालतको परमादेश मार्फत सत्ताच्यूत गरियो । यस्तो हुनुमा कुन पक्षको दोष कति रह्यो ? अब ठण्डा भएर सोंच्नुपर्ने भएको छ । आन्तरिक रुपमा छिन्न–भिन्न भएको एकिकृत एमाले पुनः फिनिक्स चराको जस्तै नियती व्यहोर्न अभिषप्त भएको छ यतिबेला ।

लोकतन्त्रमा आवधिक निर्वाचन भैरहन्छ । त्यसैबाट पार्टीहरुको लोकप्रियता मापन हुन्छ । अब ढिलो या चाँडो चुनावमा जानैपर्ने हुन्छ । स्थानीय तहको चुनाव सन्निकट छ । त्यसलगत्तै प्रदेश र संघीय संसदको चुनाव हुनेछ । अब कुन मुख लिएर सूर्य चिन्हमा भोट माग्न जाने ? सही पनि एमाले मैपनि एमाले कसरी भन्ने ?

जनादेश अनुसार सत्ता सञ्चालन गर्न नसक्नुको उचित जवाफ जनता र कार्यकर्ताले अवश्य खोज्ने छन्, सोध्ने छन् । पार्टीको झण्डा, नाम र चिन्ह लिएर चुनाव जितेका नेता, सांसदहरुले किन बिपक्षी पार्टीसँग साँठगाँठ गरेर आफ्नो पार्टीको सरकार ढालेर खुशी मनाइरहेका छन् ? खुच्चिङ भनिरहेका छन् ? इतिहासको कठघरामा उभिएर सबैले जवाफ दिनैपर्ने छ एकनएकदिन । हरेक कुराको छिनोफानो अदालतबाट हुने हो भने संविधानमा उल्लेख भएको ‘सार्वभौमसत्ता जनतामा निहित हुनेछ’ भन्ने वाक्यांश किन राखेको ? शक्तिपृथकिकरणको व्यवस्था किन गरेको ? यस्ता थुप्रै प्रश्न हरेक सचेत नागरिकको मनमा उठिरहेका छन् यतिबेला ।

पचास वा साठीको दशकको जस्ता छैनन् अहिलेका जनता र निस्वार्थ भावले पार्टीमा संगठित कार्यकर्ता । प्रत्येक घटनाक्रमको एक–एक हिसाब–किताब राखेर बसेका छन् । फेरिपनि देशी–विदेशी प्रतिक्रियावादीले षडयन्त्र गरे, राजनीतिमा स्थायी शत्रु र मित्र हुँदैनन् भन्नेजस्ता अमूर्त कुरा र झुठा आश्वासन बाँडेर फेरि मौका दिनुस् भन्ने अनुरोध अब मान्ने छैनन् जनता र कार्यकर्ताले । ‘अन्त जान मन छैन, घरबार होला भन्ने भर छैन’ भन्ने द्धिविधापूर्ण मनस्थिति बढेको छ,इमान्दार र निस्वार्थ कार्यकर्तामा । नेतातन्त्र जस्तो बनेको ‘लोकतन्त्र’मा विश्वास गरिराख्न र नेताहरुलाई कुर्सीमा पुनर्बहाली गर्न मात्र सच्चा एमालेजन तयार छैनन् अब ।

समाजको अध्ययन गर्ने, चिजहरुलाई नयाँ प्रकृयाबाट हेर्ने र ताजा प्रश्नको नयाँ जवाफ खोज्ने सिद्धान्त हो जनताको बहुदलिय जनवाद । यहीं सिद्धान्तमा टेकेर आत्मालोचना, निर्मम समीक्षा र मन माझामाझ गर्न सके पार्टी अध्यक्षले भनेजस्तै ‘एकैछिन बादल लागेको सुर्य फेरि उदाउने छ । फेरिपनि नेकपा (एमाले) फिनिक्स पन्छी झैं पुनर्जागृत हुनेछ । त्यसो गर्न कम्यूनिष्ट हौं।’ भन्नेले द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी दर्शनलाई जीवन र व्यवहारमा उतार्न सक्नुपर्छ ।

आसेपासेहरुको कोटरी बनाउने र गुटबन्दी गरेर एकले अर्कोलाई सिध्याउने खेल जारी राखे राधाकृष्ण मैनाली र सीपी मैनाली झैँ चाउरिएर बस्नुपर्ने दिन नआउला भन्न सकिन्न । कुनैबेला अहिलेको एमालेजस्तै ठूलो पार्टी थियो ‘प्रजा परिषद’ । अहिले इतिहासका पानामा मात्र भेटिन्छ । इतिहासको गर्वमा विलिन भैजाने कि, सुनौलो भविष्यको सुन्दर सपनाको मार्ग कोर्ने ? आगे एमाले नेतागणकै मर्जी । अस्तु !

पुनश्चः एमाले नेता प्रदीप ज्ञवालीले लेखेको किताब हो ‘फिनिक्स पन्छी र एमालेको पुनर्जिवन’ । यो आलेखको शिर्षक र अवधारण सोही किताबबाट लिइएको हो ।

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

चीनमा देखियो जनाबरबाट मानिसमा सर्ने नयाँ भाइरस लुम्बिनीमा दुई स्थानसहित सबै प्रदेशबाट स्मार्ट लाइसेन्स छपाइको तयारी आज र भोलि देशका केही स्थानमा हुन सक्छ भारी वर्षा नितिश कुमारले बिहारमा आज पुनः मुख्यमन्त्रीको सपथ लिँदै नेपालले केन्यासंग टी २० र एकदिवसीय शृंखला खेल्ने मोटरसाइकल चोरी गर्ने गिरोहका ६ जना पक्राउ मतदाता नामावलीमा दाबी बिरोधका लागि भदौ १२ देखि १९ गतेसम्मको अवधि बिदेशको कमाइले गाउँमा जग्गा किनेर बेसार खेती लामो समयदेखि प्रयोगविहिन लुम्बिनीका विद्युतीय गाडी दशैं अघिनै सञ्चालनमा आउने प्रहरी प्रशासनकै आडमा तस्करी : दिनभरि भण्डारण, रातभरि ढुवानी चौराहा–गोलपार्क सडकः निर्माणमा देखिएका अड्चन हटाउने निर्णय लुम्बिनी साँस्कृतिकमा मिलेन विवाद : भद्रगोल कार्यालय, मर्कामा सेवाग्राही बुटवलमा जग्गा नापजाँचको काम शुरु सदभावको प्रतिक मोर्हरम पर्व, धुमधामका साथ मनाईयो थप १०९० जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि रुपन्देहीमा लगातार ३ पटक जितेका विष्णु पौडेललाई यसपटक कति चूनौती ? डिभिजन वन अधिकृतसहित ७ जना विरुद्ध भ्रष्टाचार मुद्दा, २० लाख ४८ हजार बिगो दाबी ठेकेदारले ९ करोड बुझे, सडक निर्माण अलपत्र फोहोर बोक्ने साधनको तोडफोड जघन्य अपराध : बालेन साह जिल्ला विकास समितिका तत्कालिन खरिदारविरुद्ध भ्रष्टाचार मुद्दा