२१ मंसिर २०७८, मंगलवार

Dec 7, 2021

विश्वव्यापी महामारीका रुपमा फैलिएको कोरोना (कोभिड-१९) अझैपनि नियन्त्रणमा आएको छैन । सो को रोकथाम र नियन्त्रणका लागि गरिएको ४ महिना लामो लकडाउन पनि हटिसकेको छ । लकडाउनकै दौरान देशभर १५ सय बढीले आत्महत्या गरिसकेका छन् । यी त भए संक्रमण र संक्रमणबाट वा संक्रमणको दौरान भएका मानवीय क्षति । यस्ता संकटसँगै यतिबेला मुलुकमा विपद्को पनि कहर छ । कोरोना कहर र क्षति कायर्मै रहँदा प्राकृतिक विपद्ले अर्को कहर निम्ताइरहेको छ ।

Advertisement

चैतदेखि नेपालमा कोरोनाको कहर बढेसँगै वैशाखदेखि प्राकृतिक विपद् पनि सुरु भएको थियो । हालसम्म यस वर्षको प्राकृतिक विपद् पहिरोबाट १ सय २८ जनाको ज्यान गइसकेको छ । वर्षायाम लागेसँगै नेपालमा बाढी-पहिरोको जोखिमसँगै क्षति हुने गर्दछ । यस वर्षपनि बाढी र पहिरोबाट एकसय बढीको ज्यान गइसकेको छ । राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका ११४ जना घाइते भएका छन् । ४४ जना वेपत्ता भएका छन् भने करोडौंको भौतिक सम्पत्तिको क्षति भएको छ । त्यसैगरी बाढीबाट छ जनाको मृत्यु, सात बेपत्ता र तीन घाइते छन्।

मनसुन शुरु भएको समय (जेठ ३१) पछि साउन ९ गतेसम्म भने पहिराले धेरै मानिसको ज्यान लिएको छ । मुलुक कै अन्नभण्डार मानिने तराई वर्षेनी डुवानमा पर्दछ । वर्षयामसँगै तराइका वासिन्दाहरु त्रसित हुने गर्दछन् । समुन्द्री सतहदेखि कम दुरीमा रहेको तराइको बनोट समथर र कमसल हुने हुँदा कृषिका लागि नेपालको सर्वोत्तम स्थान हो । हिमालयबाट अधिकांश नदी पहाड हुँदै तराइको समभथर भू-भागसम्म पुग्छन् । त्यसैगरी नदीको बहावसँगै विभिन्न मलजन्य पदार्थको मिश्रणले तराइको भू-भाग थप उत्पादनमूलक बन्दछ ।

अर्कोतर्फ तराई भारतको सिमानासँग जोडिएको हुँदा कृषिजन्य सामग्री आयातमा सहज बन्दछ । तराइबासीको मुख्य पेशा कृषि बनेको हुँदा तराइले उत्पादनको मुख्य हिस्सा ओगटेको छ । तराइमा पनि भित्री मधेशमा अन्य क्षेत्रमा भन्दा बढी उत्पादन हुने गर्दछ । आदीवासी थारुहरुको बाक्लो बस्ती र उनीहरुको मिहिनेतले विशेषगरी धान लगाएत खाद्यवाली र नथदेवाली दुबै प्रयाप्त मात्रमा उत्पादन हुने गर्दछ ।

गर्मी मौसम अत्याधिक वर्षा हुनाले यस क्षेत्रमा मानिसको पहिलो आधार वा आवश्यकता खाद्यान्न उत्पादनका लागि उचित भएको हो । तर, विडम्वना भन्नु पर्दछ ।नेपालकै लागि आवश्यक खाधान्न उत्पादन गर्नसक्ने तराई वर्षायाममा वर्षेनी डुवानमा पर्दछ । हरेक वर्ष असारदेखि असोजसम्म ४ महिना तराइमा डुवानको समस्या पर्दछ । देशको दक्षिण भागमा छिमेकी राष्ट्र भारतको सिमा र उसले बनाएका बाँध डुवानको मुख्य कारण बन्दै आएको छ । अर्कोतर्फ पछिल्लो दशकमा खेतीयोग्य जमिन प्लटिङ गरी बेचबिखन गरी बस्ती बसाउने, पानीका स्रोत र वनजंगल फडानी गर्ने जस्ता मनवीय क्रियाकलापका कारण वर्षेनी अत्याधिक वर्षा र बाढीको स्तर बढ्दै गएको छ ।

यसरी वर्षेनी तराइमा बाढी र डुवानका कारण किसानको खेतीयोग्य जमिन, उनीहरुले लगाएको खेती, पशु, घर लगाएत अरबौको क्षतिसँगै कैयौं तराइबासीले अकालमा ज्यान गुमाउनु परेको छ । यसबाट तराइबासीसँगै सिङ्गो मुलुकलाई ठूलो क्षति पर्दै आएको छ । जसका कारण खेतीयोग्य जमिन घट्दै गएको छ । त्यसैगरी उत्पादन घट्दै गएपछि भारत लगाएत विभिन्न देशहरुबाट कृषिजन्य उत्पादनहरुको आयात बढ्दो छ । मुख्य अन्नबाली धानको उतपदान घटेपछि नेपालमा वर्षेनी अरबौंको चामल आयात हुने गरेको छ ।

गतवर्ष पनि बाढीका कारण हजारौं घर डुबानमा परेका थिए । सयौ हेक्टर जमिनमा लगाइएको धानबाली समेत ढुबानमा परेको थियो । तराइमा हरेक वर्ष बाढी र डुवान समस्या आइपर्दा पनि दिर्घकालिन समाधानतर्फ सरकारको ध्यान पुग्न सकेको छैन । प्रकोपको समयमा र प्रकोपपछि मात्र पीडितलाई राहतको नाममा आशा देखाउनु र सहानुभूति देखाइ थम्थमाउनु बाहेक सरकार र सरोकारवालाहरुले दिगो र उचित समाधानतर्फ ध्यान पुर्याएका छैनन् ।

सिमामा भारतसँग वैज्ञानिक बाँध निर्माण र कार्यान्वयनमा प्रयास भएको छैन । नदिजन्य पदार्थको उचित निकास र पूर्वाधारको विकासमा पूर्व तयारी पुग्ने गरेको छैन । सबैका लागि आवश्यक र महत्वपूर्ण खाद्यान्न उतपादन गर्ने तराइका किसान र तराइबासीको पिडा वर्षेनी वर्षायाममा बढ्दै आएको छ । यदि यस विषयमा स्थानीय, प्रदेश सरकार, संघीय सरकार र सरोकारवालाको अझैपनि ध्यान नपुग्ने हो भने तराइको जीवन भयावह हुनसक्छ ।

पहिरो,बाढी र डुवान मात्र नभई अन्य गम्भिर प्राकृतिक प्रकोपबाट बाँच्न र धनजनको क्षति रोक्न समयमा नै उचित समाधान तथा तयारीमा सरोकारवालाको ध्यान गई कार्यान्वयन होस् । साथै प्राकृतिक प्रकोप र यसको क्षतिभन्दा पहिले नै पूर्वतयारी गर्न आवश्यक रहेको छ । यसका लागि हाल विपद् व्यवस्थापन सम्बन्धी योजना र बजेट छुुट्टाइएको छ । तर,व्यवहारिकतमा भने उस्तै छ । यस वर्षपनि विपद् न्यूनिकरण,पीडितको उद्धार र राहतमा सरोकारवालाको भूमिका सक्रिय र प्रभावकारी देखिएको छैन ।

दर्जनौं मानिसको मृत्युु र अन्य भौतिक क्षति हुुँदा पनि सरोकारवाला तात्दैनन् । सम्भावित र घटना स्थलमा पुुगेर जिम्मेवारी पूरा गर्दैनन् । विकासको नाममा हुने विनासका बाटाहरुले पहाडमा पहिरोको जोखिमसँगै ज्यान गुुमाउनेको संख्या बढीरहेको छ। तर, स्थानीय, प्रदेश, संघीय सरकारको विपद् व्यवस्थापन संयन्त्र भने निकै ढिलासुस्ती छ । विपद्सँगै क्षति पनि बढिरहँदम न्यूनिकरण र व्यवस्थापनमा उदासिनता जस्तै देखिएको छ । मानव जीवन र क्षतिजस्तो संवेदनशील विषयमा सक्रिय र संयम् भएर व्यवस्थापनमा जोड दिन आवश्यक छ ।

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

‘नो लालपुर्जा, नो भोट’ भन्दै रत्ननगरमा सुकुम्बासीको प्रदर्शन प्रधानन्यायाधीश जबरालाई महाअभियोग लगाउन केपी ओलीलाई बारको ज्ञापनपत्र यसवर्ष ढोरपाटनमा चुके सिकारी बुटवलको दीप बोर्डिङ्ग स्कूलमा ‘दीप स्वाट’ सैनामैनामा कर्मचारी संगठनको नयाँ नेतृत्व रुपन्देहीमा ‘ओमिक्रोन’ भित्रिन नदिन उच्च सतर्कता काँग्रेस केन्द्रिय सदस्यमा लुम्बिनीका ऊर्जा, जलस्रोत मन्त्री रानाको उमेद्वारी झापामा वर्षमा आठ सय बढी हराउँछन्, मान्छे हराउँदा आधा मात्र भेटिन्छन् राष्ट्रियसभा निर्वाचन कार्यतालिका : २० पुसमा मनोनयन, ५ दिनपछि अन्तिम नामावली, ६ घण्टा मतदान सभापतिको साझा उम्मेदवार चयन गर्न चाक्सीबारीमा पौडेल-कोइराला समूहको बैठक सुरु इन्डोनेसियामा ज्वालामुखी विस्फोटमा परी ३४ को मृत्यु सीमा नाकामा ओमिक्रोनको त्रास : भारतबाट भित्रिनेहरू विशेष निगरानीमा ओमिक्राेन बिरामीले भरिए अस्पताल मालीमा भएको आतङ्कवादी हमलाको संयुक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषदद्वारा निन्दा राप्रपालाई ज्ञानेन्द्र शाहको भजनमण्डली बनाउन दिन्नँ : कमल थापा तीन जोनका लागि रु पाँच करोड विनियोजन न्यानो घर निर्माणमा आर्थिक अभाव कमल थापालाई पार्टी फुटाउन पाथीभारा देवीको कसम बाधक ! कांग्रेस महाधिवेशन : १३ पदाधिकारीसहित एक सय ३४ जना निर्वाचनबाट चुनिँदै नारायणी नदी तटबन्धनका लागि पाँच अर्ब जुटाइँदै, भरतपुर महानगरको सक्रियता