१३ माघ २०७८, बिहीबार

Jan 27, 2022

बाइसे–चौबिसे राज्यहरुलाई एकिकृत गरी सिंगो नेपाल निर्माणका नायकका रुपमा मानिने पृथ्वी नारायण शाह नेपालको इतिहासमा सदैव सम्झिइने शाह वंशीय राजा हुन्। बहादुरसँगै चतुर कुटनीतिज्ञ र दुरदर्शी मानिने उनको नेपाल एकिकरणसँगै सामाजिक र आर्थिक क्षेत्रमा पनि उनको महत्वपूर्ण योग्दान रहेको छ । त्यसैले पनि उनको सम्झना र सम्मानमा हरेक वर्ष पृथ्वी जयन्ती मनाइँदै आएको छ । यद्यपी जनआन्दोलन ०६२/६३ र गणतान्त्रिक पद्धति पछि भने उनको जयन्ती राष्ट्रिय पर्वका रुपमा मनाउने या नबनाउने विषयमा बहस पनि हुँदै आएको छ ।

Advertisement

नेपाल एकीकरणका प्रणेता पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १९७९ पुस २७ गते गोरखामा भएको थियो । उनका पिता नर भूपाल शाहको मृत्युपछि वि.सं. १७९९ चैत्र १९ गते बिस वर्षको उमेरमा पृथ्वीनारायण शाहको राज्यारोहण भयो । पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौँ उपत्यका एकीकरण गरेपछिको समयलाई नेपालको इतिहासमा आधुनिक काल भनिन्छ ।

पृथ्वीनारायण शाहले एकीकरण गर्नुअघि नेपाल धेरै भुरे टाकुरे राज्यमा विभाजित थियो । ती राज्यहरूको बीचमा राम्रो सम्बन्ध थिएन । त्यसैगरी उत्तरतर्फबाट तिब्बत र दक्षिणतर्फबाट इस्टइन्डिया कम्पनीले आफ्नो भूभाग विस्तार गरिरहेका थिए । नेपालको अस्तित्व सङ्कटमा पर्ने सम्भावना देखेर पृथ्वीनारायण शाहले ठुलो र शक्तिशाली राज्य निर्माण गर्ने उद्देश्यले एकीकरण अभियान आरम्भ गरेका थिए ।

वर्तमान समयमा नेपाली राजनैतिक दलहरुले लगाएको समृद्ध जनता समृद्ध देश हो या खुसी नेपाली समृद्ध नेपालको नारा नै होस् । ती नाराहरु पृथ्वी नारायण शाहले आफ्नो शाशन अवधिमा जनता मोटो भए देश स्वतः मोटाउछ भनौँ अभियानमूलक सोचले उनी देशको अर्थतन्त्रलाई सबल , आत्मनिर्भर तथा स्वाधिन बनाउनको लागी प्रतिबद्ध रहेको प्रमाणित भएको छ । शाशकहरुले जनताले विकासको अपेक्षा गरि तिरेको रकमा खराबन जर वा वदनियत तवरले खर्च गर्न नहुने कुरामा ज्यादै सचेत थिए ।

जनताको सेवमा लागेबापत सरकारी कर्मचारीहरुले राज्यका तर्फबाट निश्चित रकम बुझेपछि जनतालाई थप व्ययभार पार्नु नहुने र पारेको भएमा त्यो अक्ष्यम गल्तीका रुपमा दर्ज हुने उल्लेख गरेका छन् । घुस लिने र दिने दुवै देश र जनताका शत्रु हुन भन्ने कुरामा उनि दृढ थिए । जसबाट उनको आर्थिक शुशान सम्बन्धित अवधारणा स्पष्ट हुन आउछ । तत्कालिन समयमा भ्रष्टचारलाई सामाजिक अपराधका रुपमा लिईथ्यो । वर्तमान समयमा यिनका शालिक तोडेर क्रान्तीको भाषण गर्नेहरुको प्रमुख अभियान नै जसरी हुन्छ अकुत धन सम्पत्ति आर्जन गर्नु रहेको व्यवहारमा नै प्रमाणित भएको छ । यसबाट बुझ्न सकिन्छ पृथ्वी नारायणले राष्ट्रिय पूँजीलाई आत्म निर्भरताको बाटोमा हिडाएर देश र जनताको आर्थिक स्तरलाई मजबूत बनाउन चाहन्थे ।

पृथ्वी नारायण शाहले नेपाल एकीकरण अभियानको थालनी गर्ने समयमा गोर्खा राज्यमा जम्मा १२०० घरधुरी रहेका थिए । त्यो समयमा उनले युद्धका लागी आवश्यक साम्रगी भण्डारण तथा विकासका लागी आफ्ना आर्थिक सल्लाहाकार विशेनगरचीको सल्लाह अनुसार प्रत्येक घरधुरीबाट रु १ संकलन अभियान सञ्चालन गरि आवश्यक रकमको व्यवस्थापन गरेका थिए । जसको सहायताबाट उनले आफ्नो अभियानलाई सार्थकता प्रदान गरेका थिए । कुनै पनि राज्य सञ्चालकले राज्य कोषको व्यवस्थापन र सञ्चालनका लागि कसरी आफ्ना प्रजाहरुलाई सम्बोधन गर्नु पर्दछ भन्ने कुराको उत्कृष्ट नमुना पेस गरेका छन् ।

पृथ्वी नारायण शाहले नेपाल एकीकरणका लागि काठमाण्डौँ उपत्यकाका राज्यहरुमा आत्रमण गरि आफ्नो आर्थिक अर्थव्यस्थालाई सुधार गर्न चाहनु पनि हो । उपत्यकाका मल्ल राज्यहरु तत्कालिन राज्यहरुमा निकै नै शक्तिशालि मानिन्थे । जसलाई उनले कम्जोर बनाउनका लागी उनले उपत्यका भित्रका सबै राज्यहरुलाई छ महिना लामो आर्थिक नाकाबन्दी लगाएका थिए । जसबाट उनलाई उपत्यकामा रहेका राज्यहरुमा विजय प्राप्ति गर्न सफल भएका हुन् । एकीकरणको अभियानमा काठमाण्डौँका सबै राज्यमा विजय प्राप्त गरेपछि गोर्खा राज्यको आर्थिक अवस्थामा क्रमिक रुपमा सुधार आएको पाईन्छ । यसको प्रमुख कारणमा काठमाण्डौँ उपत्यकाका उब्जाउयोग्य जमिन र त्यहाँ रहेका सबै प्रकार गुठी, देवलहरु गोर्खा राज्यको स्वामित्वमा आउनुलाई लिइन्छ ।

उनले किर्तीपुरमा जित हात परेको केही समयमा मकहवानपुरमा पनि जित हात पारे त्यसपछि राज्यको उपस्थिती तराईका जिल्लामा पनि बिस्तारीत हुँदै गयो । त्यसपछिका दिनमा पृथ्वी नारायण शाहले राष्ट्रिय पूँजीको विकास गर्दै लगेका थिए । सरकारले राज्य कोषमा रहेको रकम वा बहुमूल्य धातुको प्रयोग गर्दा बहुसंख्यक नागरिकको हित हुनु पर्दछ भन्ने सार्वजनिक खर्च नीतिको विकास गरेका थिए ।

आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रको विकाका लागी उनले आन्तरिक रुपमा उत्पादन हुने औजार हतियारको प्रयोग गरि कृषिका कार्यहरु गर्न लगाएका थिए। उनले लिएका हरेक निर्णयहरु देश र जनताका साझा हितका लागी भएको कारणले गर्दा पनि उनि आजको आधुनिक नेपालमा पनि एक आर्दश राजाका रुपमा नेपाली जनताको मनमा छन्। अन्त्यमा नेपाल एकीकरणका प्रणेता प्रति श्रद्धासुमन !

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

अनुमतिबिना सार्वजनिक स्थलमा फोटो,भिडियो खिच्न नपाइने तिनाउमा मृत भेटिएकी महिला सैनामैनाकी जित कुमारी घरेलु मैदानमा आर्मीलाई हराउँदै मनाङ फाइनलमा चिकित्सा शिक्षा आयोगका उपाध्यक्ष डा. गिरीमाथि ढुंगा प्रहार बुटवलको कालिकापथ वाइपास सडक : आधा अवधि सकिँदा २० प्रतिशत प्रगति तिलोत्तमाको डिङ्गरनगर र हरिहरपुरलाई जोड्न तिनाउ नदीमा पुल नेपालमा तीन करोड डोज खोप लगाइयो दिल्लीमा सप्ताहन्तको कर्फ्यू र जोरबिजोर व्यवस्था हट्यो थप ८ हजार १७ जनामा कोरोना संक्रमण, १५ जनाको मृत्यु कोरोना संक्रमणबाट मृत्यु हुनेको संख्या तीन पुग्यो काेराेना न्यूनीकरणका लागि जुम्लामा एकीकृत हेल्प डेस्क स्थापना स्थानीय तहको निर्वाचन : आयोग पदाधिकारीपछि कांग्रेसमा छलफल गर्दै प्रधानमन्त्री देउवा मन्त्री रेणु यादवविरुद्ध कारबाही गर्न कांग्रेस नेताको उजुरी सेजमा ‘शक्ति’ प्रर्दशन, कानून पालना गर्न नसके पछि मुद्दा लासमा पनि दलालको नङ्ग्राः एउटै मृतकको १० लाख झ्याम् विपद्का विभिन्न घटनामा परी २४ घण्टामा दुई जनाको मृत्यु, १० जना घाइते मृतकका परिवारलाई साढे चार लाख बीमा रकम जिप दुर्घटनामा दुई जनाको मृत्यु, एक घाइते कोभिड खोप नलगाएको भन्दै अस्पतालद्वारा विरामीको मुटु प्रत्यारोपण गर्न अस्वीकार जोर-विजोर प्रणालीले झन् सास्ती