१० मंसिर २०७९, शनिबार

Nov 26, 2022

भनिन्छ, विपद् र दुर्घटना बाजा बजाएर आउँदैनन् अर्थात् दर्दनाक र क्षतिपूर्ण घटना, दुर्घटना वा विपद् पूर्व सूचना र जानकारी दिएर आउँदैनन्। र, जसको पूर्व तयारी गर्न र सतर्कता अपनाउन सकिँदैन । हो अचानक र अप्रत्यासित कुनैपनि घटनाहरुको तयारी गर्न सकिँदैन। तर, वर्षेनी आउने बाढी,पहिरोका विपद् बारे भने न त पूर्व जानकारी नै आवश्यक पर्दछ न त तत्कालनै केहि समाधान गर्न सकिन्छ । यो त आफैँमा पूर्व जानकारी भएको र सावधानी अपनाउनु पर्ने विषय हो । नेपालमा वर्षेनी बाढी–पहिरोका कारण सयौं घर, हजारौं जनता विस्थापित हुँदै आएका छन् । कैंयौंले अनाहकमा ज्यानै गुमाएका छन् । हरेक वर्ष वर्षाद्को सयमा आउने बाढी–पहिरोले मानवीयसँगै अरबौंको भौतिक क्षति गर्दै आएको छ । तर,यसको रोकथाम, नियन्त्रण, विपद्पछिको व्यवस्थापनमा पूर्वतयारी र सावधानी भने न्यून तथा औपचारिकताका लागि मात्रै छ ।

Advertisement

नेपाल पहाडी र हिमाली भूभाग बढी भएको राष्ट्र हो । यहाँको पहाडमा पहिरो गइरहन्छ भने हिमालमा हिम पहिरो । त्यस्तै पहाडमा पर्ने पानीले थोरै रहेको तराईमा बाढी आउने गर्दछ । जसले सयौं हेक्टर क्षेत्रफलको बाली,उब्जाउ माटो, घरबस्ती, चौपायाँ र मानवजातीलाई बगाउने गर्दछ । वर्षेनी पहाडमा जाने पहिरो र तराइमा आउने बाढीले निरन्तर विपद् निम्ताइरहेको छ । मानवीय र भौतिक तथा आर्थिक क्षति गराइरहेको छ । अझै यो क्रम र क्षतिको मात्रा बढ्दै गएको छ । पहिले–पहिले पहाडको ग्रामिण भेगमा मात्रै जाने पहिरो अहिले विकसित शहरमा वा शहरलाई क्षति हुनेगरी जाने गरेको छ । त्यस्तै तराइका शहरहरु पनि डुवानमा पर्न थालेका छन् ।

लुम्बिनी प्रदेशमा पहाडी र तराइका जिल्लाको संख्या समान छ । जहाँ पहिरो र बाढी दुबैको जोखिम उच्च छ । पहाडी जिल्ला पाल्पा, गुल्मी, अर्घाखाँची, प्यूठान, रुकुम र रोल्पामा पहिरोको उच्च जोखिम छ भने तराइका जिल्ला नवलपरासी, रुपन्देही, कपिलबस्तु, दाङ, बाँके र बर्दियमा बाढीको जोखिम छ । तसर्थ लुम्बिनी प्रदेश पहिरो र बाढी प्राकृतिक पिवद्को उच्च जोखिममा रहेको प्रदेश हो । लुम्बिनी प्रदेशमा गत वर्ष पहिरोमा परी १९ जनाको मृत्यु भएको थियो भने १७ जना घाइते भएका थिए । यसैगरी खोलाले बगाउँदा २३ जनाको ज्यान गएको थियो भने १ जना घाइते भएका थिए । पहिरोमा परी सबैभन्दा बढी पाल्पामा ८ जनाले ज्यान गुमाएका थिए भने गुल्मीमा ६ जनाले ज्यान गुमाएका थिए । दाङ र रोल्पमा २/२ जना तथा प्यूठानमा एक जनाको ज्यान गएको थियो।

लुम्बिनी प्रदेशको प्रशासन, योजना तथा विपद् व्यवस्थापन महाशाखाको तथ्यांक अनुसार चालु आर्थिक वर्षको प्रदेशभित्र १०५ वटा पहिरो र १७ वटा बाढीका घटना भएका छन् । प्राकृतिक विपद्का कारण प्रदेशमा २४२ वटा निजी घर र ५ वटा सार्वजनिक भवनमा पूर्ण रुपमा क्षति भएको छ । यसैगरी ९२ वटा निजी र ५ वटा सार्वजनिक भवनमा आंशिक रुपमा क्षति भएको प्रदेश महाशाखाको तथ्यांकमा उल्लेख गरिएको छ । त्यसैगरी पहिरोबाट ४ जनाको मृत्यु भएको छ भने बाढीको कारण २ जनाको मृत्यु भएको छ । पाल्पामा १ र रोल्पामा ३ को मृत्यु भएको हो भने बाढीबाट अर्घाखाँची र प्यूठानमा १–१ जनाले ज्यान गुमाएका छन्। वर्षाद्को सुरुवातमै लुम्बिनी प्रदेशमा बाढी, पहिरोका घटना र क्षति धेरै भएको छ । वर्षाको सिजनको अवधी अझै धेरै छ । असारसँगै श्रावण, भदौ र असोजसम्म पनि ठूलो वर्षा, बाढी पहिरोको जोखिम रहन्छ ।

बाढी पहिरो मात्रै नभई समग्र विपद् व्यवस्थापनका लागि प्रदेश,जिल्ला र स्थानीय तहले विशेष संयन्त्र गठन गरेका छन् । तर, ती संयन्त्रको सक्रियता,भूमिका र प्रभावकारिता भने न्यून छ । विपद् र क्षतिको तुलनामा ती संयन्त्र धेरै पछाडि छन् । अझै भनौं विपदका घटना रोकथाम, नियन्त्रण र व्यवस्थापनमा ती संयन्त्र निरह छन् । वर्षा, बाढी, पहिरो प्राकृतिक घटना हुन् । तर, तीनको बढाव र क्षतिमा भने मानवीय गतिविधि र असावधानी मुख्य रहेका छन् । जथाभावी वन फडानी, अव्यस्थित बसोबास,खोला मिचेर बनाइएका संरचना लगाएत कारण बाढी र पहिरोका क्षति बढ्दै गएको छ । यसका लागि वन जोगाउने अभियान, व्यवस्थित बसोबास र पूर्व सतर्कताका लागि सबै तहका निकाय र सरकारले विशेष भूमिका, सावधानी, जिम्मेवारी र तयारी गर्न आवश्यक छ ।

त्यसैगरी विपद्को समय र विपद्पछिको व्यवस्थापनमा पनि भएका संयन्त्र र साधनको कमी छ । घटनाको पूर्व जानकारी, घटना पश्चातको जानकारी, सो स्थानमा पुग्नको लागि तात्परता र साधन, त्यहाँ पुगिसकेपछि उद्धार गर्न आवश्यक स्रोत र साधन लगाएत पीडितलाई गर्नुपर्ने व्यवस्थापन लगाएतका मानवीय तथा भौतिक स्रोत, साधन, उपकरण, स्थानको लागि पूर्व तयारी र व्यवस्थापन निकै फितलो रहेको छ । यसतर्फ सरोकारवालाको विशेष ध्यानकर्षण र तयारी हुन आवश्यक छ । औपचारिकता र उपस्थितिको लागि संयन्त्र स्थापना मात्रै नगरी आवश्यक स्रोत र साधनको व्यवस्थापन गरी प्रभावकारी तवरले काम गर्न सकेमा विपदबाट हुने क्षतिमा कमी ल्याउन सकिन्छ ।

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

प्रतिनिधिसभामा कर्णाली प्रदेशमा एमाले शून्य, मुख्यमन्त्री बारे चर्चा शुरू पराजित उम्मेदवारको घरमा ढुंगामुढा र कुटपिट, दोषीमाथि कारवाहीको माग गर्दै सडक अवरुद्ध  रुपन्देही-३ मा गृहमन्त्री खाँणलाई पराजित गर्दै राप्रपाका बोहोरा विजयी माओवादी लुम्बिनी प्रदेश अध्यक्ष बरालले दिए राजीनामा कान्ति माध्यमिक विद्यालयमा स्वागत कार्यक्रम तिलोत्तमामा मंसिर १५ देखि औद्योगिक व्यापार मेला, २५ करोड बढी आर्थिक कारोबरको लक्ष्य रवि लामिछानेको चुनावी खर्च ११ लाख ८१ हजार गण्डकीमा सांसदः १५ जना ५० वर्ष मुनिका, ८ जनाले ६० नाघे पाका चिन्तामणी बाको जीत द्वन्द्वकालको पीडामा न्याय भानुभक्त ढकाललाई हराए सुनिल शर्माले, रेखा थापा तेस्रो पाँच वर्ष अघि ३६ सिट जितेको माओवादी १८ सिटमा सीमित, सुदूरपश्चिममा निल कांग्रेस नेता अजुर्ननरसिंह केसी नुवाकोटबाट निर्वाचित आवासीय भवनमा आगलागी, १० जनाको मृत्यु रुपन्देही-३ मा ८४ हजार ७४ मत गणना, दिपक बोहोराको अग्रता कायमै तराईमा हुस्सु लाग्न थाल्यो, सावधानी अपनाउन अनुरोध एमाले उपाध्यक्ष विष्णु पौडेल रुपन्देही-२ बाट निर्वाचित रुपन्देही-२ मा विष्णु पौडेलको अग्रता कायमै, ३ हजार ९१६ मत गन्न बाँकी जन्ती बोकेको जिप दुर्घटना आवश्यक परे गठबन्धन गर्ने रवि लामिछानेको भनाइ रुपन्देही-२ मा विहानदेखि अवरुद्ध मतगणना सुरू