७ जेष्ठ २०७९, शनिबार

May 21, 2022

मणि थापा

नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) शक्तिशाली छ । दुईतिहाइनजिकको संघीय सरकार छ । सात प्रदेशमध्ये ६ प्रदेशमा नेकपाको सरकार छ । झन्डै दुईतिहाइ स्थानीय सरकारमा उसकै नेतृत्वमा छ । यसरी हेर्दा राष्ट्र नेकपामय छ । हँसिया र हथौडाको झन्डाको नेतृत्वमा राष्ट्र सञ्चालित छ । तैपनि नेकपाको भविष्यबारे चिन्ता भइरहेको छ– पार्टीभित्र र बाहिर पनि । एकातिर शक्तिशाली, अर्कातिर भविष्यको चिन्ताको प्रश्न, यस्तो अन्तरविरोधको कारण के हो ? शक्तिशाली हुनु आफैँमा अन्तरविरोध हुन पनि सक्छ ।

Advertisement

विश्व कम्युनिस्ट आन्दोलनमा आफूलाई शक्तिशाली भन्नेहरू शक्तिको उन्मादमा कमजोर भएका छन् । बरु कमजोर भएका वेला शक्तिशाली देखिएका छन्, यो मनोगत नभएर वस्तुगत पनि हुने गरेको छ । नेकपाको भविष्यको चिन्ता गर्ने र चिन्ता गर्नैपर्दैन भन्ने विचार नेकपाभित्रै छ । अतः आखिर के हो त नेकपाको चिन्ता ? चिन्ताले नै पुग्छ कि चिन्तनको आवश्यकता छ । यसरी चिन्तालाई चिन्तनमा बदल्ने र नेकपाका वास्तविक समस्या पहिचान र निदान गर्न त्यसका लागि चुनौती के हुन् ? पहिले त्यही पत्ता लगाउन जरुरी छ । 

पार्टी एकतालाई बुझ्ने प्रश्न
पार्टी एकता सम्पन्न भइसकेको छ । तर, यो वैचारिक–राजनीतिक हुन्छ कि हुँदैन ? न्यायपूर्ण हुन्छ कि हुँदैन ? त्यो एकता शक्ति प्राप्तिका लागि मात्र हो कि कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई अझ प्रगतिशील, जनपक्षीय र क्रान्तिकारी बनाउन हो ? अथवा सरकार प्राप्तिका लागि मात्र हो कि सत्तामा रूपान्तरणका निम्ति हो ? अहिले पुँजीवादी संसदीय व्यवस्थाको प्रयोग, उपयोग (रणनीतिक) गर्दै यसको जगमा टेकेर समाजवादको बाटो लाग्ने हो ? या यही पुँजीवादलाई बलियो बनाउँदै यसैमा रमाउने, गन्हाउने हो कि के हो ? नेकपाले जवाफ दिनुपर्ने मुख्य प्रश्न यही हो । यो चुनौतीको बाटो नेकपाले तय गर्नुपर्छ ।

स्वस्फुर्तवादको बाटोबाट होइन । सचेतन प्रयत्नको बाटोबाट गर्न सकिन्छ । पार्टी एकतालाई समाजवादको ढोका खोल्ने, देशको समृद्धि तय गर्न बाटो पहिल्याउने, कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई अझ वैचारिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक मूल्य, सामूहिकता र सिर्जनशील बनाउने विश्व कम्युनिस्ट आन्दोलनको नेतृत्व गर्ने ल्याकत भएको कम्युनिस्ट आन्दोलन बनाउनु अहिलेको चुनौती हो । यो चुनौती पार्टी एकतालाई रणनीतिक रूपमा बुझेर रूपान्तरणमा बुझे मात्र सम्भव छ । तर, यसलाई राजनीतिक–कार्यनीतिक रूपमा बुझ्न थालियो भने पार्टी एकता नै चुनौती बन्ने खतरा रहन्छ । 

विचारको प्रश्न
विचारको कुरा गर्दा नेकपाको निर्देशक सिद्धान्त माक्र्सवाद–लेनिनवाद भनिरहेका छौँ, तर पूर्वमाओवादीले माओवादलाई पनि मान्दै आएको छ । विश्वको बदलिँदो सन्दर्भमा माक्र्सवाद–लेनिनवादलाई हामीले कसरी बुझेका छौँ ? माओ र चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको योगदान नेपाल र विश्वमा कुन स्तरको हो ? पार्टी एकताको यो चरणमा पुग्दासम्म हामी बहसमा छैनौँ । हामीले भन्नका लागि माक्र्सवाद–लेनिनवाद भनेका छौँ या गर्नका लागि अथवा हामी व्यावहारिक जीवनमा कति मार्क्सवादी  छौँ ? कति लेनिनवादी ? त्यसको कुनै आधार छैन । पूर्वमाओवादीले बुझेको माक्र्सवाद–लेनिनवाद र पूर्वएमालेले बुझेको मार्क्सवाद –लेनिनवादबीचको अन्तरलाई कसरी सम्बोधन गर्ने ? यसबारे पार्टीमा प्रस्टता खै ?

पूर्वमाओवादीले एक्काइसौँ शताब्दीको जनवाद भनेको थियो त्यो पनि जनयुद्धको उत्कर्षमा । जनताको बहुदलीय जनवाद पूर्वएमालेले संवैधानिक राजतन्त्रसहितको संसदीय बहुदलीय व्यवस्था चरणमा भनेका थिए । माओवादीको बाह्रबुँदेपछि संसद् पुनस्र्थापनाको व्यवस्थामा प्रवेशपछि स्वयं माओवादी एक्काइसौँ शताब्दीमा छैन र जनताको बहुदलीय जनवादको प्रश्नमा पूर्वएमालेमै एकरूपता छैन । नेकपाले अहिले जनताको जनवादलाई समाजवादउन्मुख हो भनेको छ । जसले जे भने पनि हामी संसदीय चुनावको भद्दा प्रयोगमा चुर्लुम्म डुबेका छौँ । त्यसैलाई हामीले विचार भनेका छौँ, साथै भागबन्डा, गुटबन्दी, लेनदेनजस्ता पु“जीवादी व्यवहार हाम्रो राजनीतिक चरित्र भएका छन् । 

पुँजीवादमा जुन संकट आएको छ र समाजवादका जुन चुनौती छन्, तिनलाई सामना नगरी अब न पुँजीवाद न समाजवादको दिशामा अगाडि बढ्न सकिन्छ । नेपालकै सन्दर्भमा नेकपा निर्माण, दुईतिहाइको केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय तहका सरकारभन्दा ठूलो उपलब्धि के हुन सक्छ ? यसलाई वैचारिक रूपमा बाटो नदेखाउने हो भने सोभियत संघ हुन सक्छ । विचार र विनम्रताविनाको शक्ति तासको घर बन्ने सम्भावना रहन्छ । अतः विचारको विकास आजको आवश्यकता हो । पूर्वएमाले र पूर्वमाओवादीको छुट्टाछुट्टै अनुभव हाम्रो पुँजी हो, तर आफूलाई मात्र सही सावित गर्ने प्रश्न गम्भीर चुनौती हो, जुन हामीले फेस गरेकै छैनौँ । जो हामी सबैको चुनौती बन्न सक्छ । 

समृद्धिको प्रश्न
नेपाली राजनीतिको लामो यात्रा राजनीतिक व्यस्थापनमा बितिसकेको छ । वामशक्ति र प्रजातान्त्रिक शक्तिको सहमतिको बिन्दु समावेशी लोकतन्त्र हो । अहिले वामपन्थी दुईतिहाइनजिक छ । संविधानसभाबाट प्राप्त संविधान कार्यान्वयनको चरणमा छ । नेपाली, राजनीतिक कोर्स राजनीतिक नाराबाट विकास र समृद्धिको मुद्दामा रूपान्तरण भइसकेको छ । अब राष्ट्र समृद्धि र विकासको यात्रामा अगाडि बढ्न सकेन भने हामीले प्राप्त गरेको राजनीतिक कोर्समा प्रश्न खडा हुन सक्छ । पुनः देश अस्थिरता, अराजकता र निराशामा जाने सम्भावना रहन्छ । नेकपा निर्माणको कोर्स पनि स्थायित्व र समृद्धि पूरा गर्न भएको हो ।

समृद्धिका लागि स्थायित्व र बलियो सरकार चाहिन्छ । बलियो सरकारले मात्र देशमा समृद्धि ल्याउन सक्छ । त्यसअनुसार नेकपा नेतृत्वको सरकार इतिहासकै बलियो सरकार हो । यो सरकार र नेतृत्वप्रति जनताको अगाध आशा, विश्वास र भरोसा छ । हाम्रो पार्टी एकताको बलियो आधार पनि त्यही हो । यदि हामीले पार्टी एकता सम्पन्न गरिरहँदा जनताको आशामा निराशा र अविश्वास पलायो भने जनताले, हाम्रा मतदाताले आशा गरेअनुरूप सुशासन र समृद्धि सम्भव भएन भने सरकारको सफलता या असफलताको प्रश्न होइन, हाम्रो एकताबद्ध पार्टी नेकपामाथि प्रश्न उठ्नेछ ।

हाम्रो समाजवादी आन्दोलनप्रति नै विश्वास डगमगाउनेछ । देश अग्रगतितर्फ  होइन, पश्चगमनतर्फ  जानेछ । यसको दोष नेकपाले लिनुपर्ने हुन्छ । अतः भन्न सकिन्छ, यदि समृद्धिको मुद्दामा पार्टी गम्भीर भएन, सरकारले राम्रो काम गरेर देखाउन सकेन भने चुनौती त्यहीँबाट सुरु हुनेछ । ‘एक जुगमा एकपटक आउँछ’ भन्ने यो दिग्दर्शनलाई हामीले गम्भीरतापूर्वक लिनैपर्छ । चुनौती हामीभित्रै छ र संसद् वा प्रतिपक्षमा खोज्ने भुल गर्न हुन्न । 

चरित्रको प्रश्न
राजनीतिको सौन्दर्य चरित्र हो । जनताले राजनीतिलाई जनपक्षीय चरित्र, प्रगतिशील संस्कृति, संस्कार र सौन्दर्यमा अभिव्यक्त भएको हेर्न चाहन्छन् । हामी कम्युनिस्ट हौँ, हामी समाजवादी हौँ । हामी सामूहिकतामा विश्वास गर्छौं । हामी आलोचना–आत्मालोचनामा विश्वास गर्छौं । कमिटी प्रणाली हाम्रो जीवन हो । तर, हामी पुँजीवाद, व्यक्तिवाद, भ्रष्ट दलाल र बिचौलिया बन्दै छौँ । पुँजी हाम्रो केन्द्र बन्दै छ, निर्वाचन पद्धति भ्रष्ट बन्दै छ र हामी समाजवादी कम संसद्वादी चरित्रका ज्यादा भएका छौँ भने हाम्रो पराजय त्यहीँबाट सुरु हुन्छ ।

जनताले हामीलाई हेर्न खोजेको साथी हो, तर हामी मालिक बन्न रुचाउँछौँ । अथवा हामी मालिक वा संसद्वादी भयौँ भने प्रतिपक्षका प्रतिक्रियावादी शक्तिले हामीलाई पराजित गरिरहनुपर्दैन, आफ्नै चरित्रले हामीलाई पराजित गर्छ । हामी आफूसँगै हा-यौँ भने जित टाढा पुग्छ । अतः कम्युनिस्ट समाजवादी चरित्र निर्माण रणनीतिक प्रश्न हो । यो सिद्धान्तको प्रश्न हो, यो सत्ता र शक्तिसँग मात्र सम्बन्धित छैन । तर, आज समाजवादी चरित्र निर्माणको प्रश्न अन्ततः गौण बनेको छ । राजनीतिमा जे गर्दा पनि जायज हुन्छ भन्ने मान्यता बिस्तारै बन्दै छ । नेकपाको ठूलो चुनौती जनपक्षीय चरित्र निर्माणको प्रश्न बनेको छ । 

नेतृत्वको प्रश्न
वर्गसंघर्षले नेतृत्व जन्माउँछ । रातारात नेतृत्व बन्छ भन्ने सत्य होइन । कम्युनिस्ट आन्दोलनमा नेतृत्व रणनीतिक महत्वको  प्रश्न हो । पुँजीवादी दलहरूले निर्वाचनमार्पmत नेतृत्व निर्माण गर्छन् । पारिवारिक पृष्ठभूमिबाट पनि नेतृत्व निर्माण गर्छन् । तर, कम्युनिस्ट आन्दोलनमा नेतृत्व आन्दोलनबाट निर्माण हुन्छ र त्यसले लामो अवधि नेतृत्व गर्ने हैसियत पनि राख्छ । विशेषतः नेतृत्वको दूरदृष्टिले क्रान्ति–प्रतिक्रान्ति र जित–हार हुने गर्छ । नेतृत्व सामूहिकताको अभिव्यक्ति हो र यो सामूहिक नेतृत्व व्यक्तिगत उत्तरदायित्वबाट निर्देशित हुन्छ । 

त्यसकारण कम्युनिस्ट आन्दोलनमा नेतृत्वको प्रश्नलाई केन्द्रीय प्रश्न बनाउनुपर्छ । नेकपामा विशेष परिस्थितिवश दुई अध्यक्षात्मक प्रणालीमा हामीले नेतृत्व निर्माण गरेका छौँ । यो प्रश्नलाई हामीले पारदर्शी भएर हल गर्न सक्छौँ कि सक्दैनौँ अथवा विधि र विचारको अभिव्यक्ति नेतृत्वमा स्थापित गर्न सक्छौँ कि सक्दैनौँ ? नेकपाको नेतृत्वसम्बन्धी अवधारणा संसदीय हो कि समाजवादी हो ? यस प्रश्नको उत्तर हामीले दिन सकेनौँ भने चुनौती त्यहीँबाट सुरु हुन्छ । अतः नेतृत्वसम्बन्धी समाजवादी मोडेलको विकासको प्रश्न नेकपाको अहिले सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो ।यी माथिका प्रश्नको हल गरेर मात्र नेकपाले आफ्नो समाजवादउन्मुख उद्देश्य पूरा गर्न सक्छ । 

-साभार

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

भलवारी जेसीजद्वारा मुस्ताङको जन-नर्मल माध्यमिक विद्यालयलाई आर्थिक सहयोग पश्चिम नवलपरासीको बर्दघाटमा बस दुर्घटना, ३१ जना घाईते स्थापितलाई उछिनेर सिर्जना दोस्रो स्थानमा, बालेन अग्रस्थानमा नै ८ वर्ष अघि सौन्दर्य प्रतियोगीलाई बलात्कार गरेको आरोपमा मनोज पाण्डे पक्राउ जिल्ला समन्वय समिति गठनका लागि अर्घाखाँचीमा एमालेकाे स्पष्ट बहुमत रुपन्देहीको भैरहवाबाटै श्रम स्विकृति दिने तयारी काठमाडौंमा ५१ प्रतिशत मतगणना गर्न बाँकी, बालेनको निरन्तर अग्रता बुटवलको प्रमुखमा गठबन्धनबाट पाण्डे, उपप्रमुखमा एमालेकी अर्याल मनास्लु हिमालको वेसक्याम्पमा सेनाद्वारा सफाई अभियान शुरु, ४ हजार किलो बढी फोहर संकलन पदबहालीसँगै जनतालाई राहत भन्दै विद्युत महसुलमा छुट बालेन शाहले कटाए ३४ हजार मत, स्थापितसँगको मतान्तर १५ हजार बढी अमेरिकाको शिकागोमा बन्दुक हमला, कम्तीमा २ जनाको मृत्यु बलात्कारीलाई तत्काल कारबाही गर्न माग गर्दै काठमाडौंमा विरोध प्रदर्शन हेटौंडा उपमहानगरपालिका : एमाले ९, कांग्रेस ८, एस र माओवादी एक/एक वडामा विजयी डोटी बस दुर्घटना : १२ जना घाइते, ५ को अवस्था गम्भीर, बालक बेपत्ता उपमहानगरको पहिलो महिला मेयरमा इतिहास रचेकी लामा विद्यार्थीलाई यौन दुब्र्यवहार गर्ने गुल्मीका २ शिक्षक पक्राउ भरतपुरमा रेनु फराकिलो अग्रतातर्फ, पौडेलले कटाए १० हजार मत मधेसमा ओली ‘मिसन’ सफल-पाँचौंबाट दोस्रो दलतर्फ उक्लिँदै एमाले निर्वाचनमा फूलमाला बिक्री बढ्यो