२० माघ २०७९, शुक्रबार

Feb 3, 2023


बाबा योगीराज
योगाचार्य एवम् पञ्चगव्य आयूर्वेदविशेषज्ञ

आँँखाबिना यो संसार अध्यारो हुन्छ । आँँखा त प्रवृmतिको अनमोल रत्न हो । यस रत्नलाई हर समय स्वस्थ राख्नु पर्दछ । आँँखामा अनेकौ रोगहरू हुन्छन । यिनिहरूको प्रारम्भिक अवस्थामा नै निवारण गर्नु पर्दछ ।

Advertisement

१) आँखा दुख्नु
उपचार:
क) उषापान – (विहान उठने वित्तीकै पानी पिउने )

राति सुत्ने समयमा एउटा तामाको भांडामा एक–डेढ लीटर पानी राख्ने । यदि कालो तुलसी पत्रहरु छन् भने ५—७ वटा रखिदिने र ढाकिदिने । यदि छैनन् भने पानीमात्रै भए पनि राख्ने, बिहान ब्रहममुहूर्तमा उठ्ने र सवैभन्दा पहिले पानी पिउने त्यसपछि मात्रै शौचादि जाने । ८ वर्ष देखि १२ वर्षसम्मका बालकहरूले एक गिलास, १२ वर्षदेखि १५ वर्षसम्मका किशोरहरूले दुई गिलास, १६ वर्षदेखि ३० वर्षसम्मका युवाहरूले ३ गिलास र ३० वर्षभन्दा माथिका व्यक्तिहरूले ४—५ गिलास पानी पिउनु पर्छ । यस प्रकार नियमित उषापान गर्नाले मलावरोध हुदैन, रोग प्रतिरोधात्मक शक्तिको वृद्धि हुन्छ । उषापान स्वस्थ एवं रोगी सबैले प्रतिदिन नियमानुसार पिउनु पर्दछ ।

ख) गोमूत्र या अर्कको सेवन
कामधेनु वशंका (स्थानिय) गाई जो वन, जंगल, चउर आदिमा चरेकाको ताजा मूत्र १०० मि.ली. लिने र एक सफा सुति कपडालाई आठ तह पटाएर उक्त गोमूत्रलाई आठ पटक छान्ने । त्यसपछि विहान र वेलुका खाना खानु भन्दा एक घण्टा पहीला तिस एम एल पिउने । गोमूत्र पान गरेको आधा घण्टासम्म केहि पनि खान पिउन हुदैन । गोमूत्र सेवनले शरीरका अनेकौ रोगहरू को पनि रामवाणको काम गर्दछ ।
अथवा

गोमूत्र औषधादिअर्क सेवन
कामधेनुवंशका (स्थानिय) गाईकोमूत्र र जडिबुटिलाई वाप्सिकरण अर्थात डिस्टीलेसन गरेर तयार गरिएको अर्क बिहान–सा“झ भोजन गर्नु भन्दा आधा घण्टा पहिला बिस एम.एल 20 ml सेवन गर्ने । नोटः– १५ बर्ष भन्दा मुनिका बच्चाले गोमूत्र या गोमूत्र अर्क सेवन गर्न परमा आयुर्वेद डाक्टर र कविराज, र वैद्यको सल्लाह अनुसार मात्र प्रयोग गर्नु पर्दछ । गोमूत्र एवं गोमूत्र अर्क खाएको आधा घण्टा सम्म केहिपनि खान र पिउन हुदैन ।

ख) फिटकिरी र गुलाब जलको प्रयोग
२ रत्ती फिटकिरीलाई मसिनो गरी पिसेर ३ ग्राम गुलाब जलमा घोल्ने र एउटा सफा का“चको भा“डामा राख्ने । त्यसपछि आई Eye डपरद्धारा यसलाई २/२ थोपाको दरले दिनमा २/३ पटक आ“खामा राख्नाले आ“खा दुखेको ठीक हुन्छ ।

ग) कालो तुलसिको अर्क
आँँखामा कालो तुलसिको अर्क राख्नाले जस्तै दुखेको भएपनि यसले रामबाणको काम गर्दछ । अर्क बनाउने तरिका : तुलसिको पञ्चाङ्ग अर्थात जरा, हागा, पात, फुल र फल सबैलाई साना साना टुक्रा गरि १ विmलो बनाएर अर्क वनाउने भाडोमा राखि आधा लिटर पानी राख्ने र जसरि रक्सी बनाइन्छ उसै अनुसार पकाउने (रक्सी बनाउने भाडा जस्तै हुन्छ तर रक्सी बनाएको भाडामा भने अर्क बनाउन हुदैन )
घ) निमको पात
निमको पात पकाएर मन तातो भएपछि सफा कपडाले छानेर आँँँखा धुनाले आँँखा दुखेको (पाकेको) ठिक हुन्छ
२) आन्नो आएकोमा
उपचार
क) उषापान नियमित रुपमा प्रतिदिन गर्ने ।
आँखामा आन्नो आएर पाकेको भए त्यसलाई निचोरेर सफा गरी घाउ माथि सुद्ध बेसार र सुद्ध घिउ मिलाई अनामिका औँलाले लगाउनाले १/२ दिनमा नै ठीक हुन्छ ।
ख) आपको पात
आन्नो आउन थाल्दानै आपको पात टिपेर पातको फेदमा निचोरेर जो रस आउछ त्यसलाई आन्नोमा लगाउनाले केहि दिनमा नै ठिक हुन्छ ।
ग) आन्नोमा रामबाण तित्रीको बिया
तित्रीको दानालाई पानीमा भिजाएर बाहिरको रातो भागलाई ठ्ठयाकेर सेतो भागलाई चन्दन झै घोटेर आन्नोमा लागाउने, तुरुन्त शीतल हुन्छ । ४/५ घण्टामा नै रोगको नामोनिशान रहदैन र भविष्यमा दोहोरिने सम्भावना पनि हुदैन ।
घ) बेसार र घिउ
आखामा आन्नो आएर पिप निक्लेको भए शुद्ध बेसार र शुद्ध घिउ मिलाई अनामिका औलाले उस घाउ माथि लगाउनाले आन्नो ठिक हुन्छ ।
ङ) आपको पात
आपको पात टिपेपछि पातको फेदमा च्यापे पछि एक प्रकारको रस लिक्लन्छ त्यो रस आन्नो आउन थाल्दानै लगाउनाले सुकेर जान्छ ।
च) बेलको पात
बेलको पातको रस आन्नो आउन थाल्दा नै आन्नोमा लगाउनाले आन्नो सुकेर जान्छ ।
छ) मह
गाउ घरमा पाल्ने पुरानो घार अर्थात लामो गोलो घारमा पालेको मौरिको शुद्ध मह आन्नोमा लगाउनाले आन्नो सुकेर जान्छ ।
३) मोती बिन्दु
उपचार
क) उषापान – (विहान उठने वित्तीकै पिउने पानी)
राति सुत्ने समयमा एउटा तामाको भांडामा एक–डेढ लीटर पानी राख्ने । यदि कालो तुलसी पत्रहरु छन् भने ५—७ वटा रखिदिने र ढाकिदिने । यदि छैनन् भने पानीमात्रै भए पनि राख्ने, बिहान ब्रहममुहूर्तमा उठ्ने र सवैभन्दा पहिले पानी पिउने त्यसपछि मात्रै शौचादि जाने । ८ वर्ष देखि १२ वर्षसम्मका बालकहरूले एक गिलास, १२ वर्षदेखि १५ वर्षसम्मका किशोरहरूले दुई गिलास, १६ वर्षदेखि ३० वर्षसम्मका युवाहरूले ३ गिलास र ३० वर्षभन्दा माथिका व्यक्तिहरूले ४—५ गिलास पानी पिउनु पर्छ । यस प्रकार नियमित उषापान गर्नाले मलावरोध हुदैन, रोग प्रतिरोधात्मक शक्तिको वृद्धि हुन्छ । उषापान स्वस्थ एवं रोगी सबैले प्रतिदिन नियमानुसार पिउनु पर्दछ ।
) प्याज, मह, र कपूर
सेतो प्याजको १० ग्राम शुद्ध मह (घर पालुवा मौरीको) १० ग्राम र भीमसेनी कपूर २ ग्राम लिने र एकै ठाउँमा मिलाएर राम्ररी चलाई एक का“चको भा“डामा राख्ने । यो औषधी बिरामीलाई सुत्ने समयमा आ“खामा राखिदिने मोतीबिन्दु ठीक हुन्छ ।
ग) मह
गाउ घरमा पाल्ने पुरानो घार अर्थात लामो गोलो घारमा पालेको मौरिको शुद्ध मह प्रतिदिन विहान साझ आखामा राख्नाले मोति विन्दु ठिक हुन्छ ।
घ) रिठा
रिठालाई साना साना टुक्रागरेर राति सुत्नेसमयमा भिजाउने र विहान राम्रोसंग मिचेर छान्ने र त्यो छानेको पानीलाई मन्द आगोमा पकाउने जब पानी सुकेर बाक्लो हुन्छ उतारेर चिसो हुन दिने र एउट सफा शिशिमा राख्ने र विहान र साझ गाजल लगाए अनुरूपनै लगाउनाले मोति विन्दु ठिक हुन्छ ।
ङ) गहुत अर्थात गाईको पिसाव
कामधेनु वंशका गाईको बाच्छीको (एक वर्ष भन्दा माथिको) गहुत (पिसाव) आठ तह सुति कपडाले आठपटक छानेर आखामा राख्नाले मोति विन्दु ठिक हुन्छ ।
४) आँखाको दृष्टि घट्न नदिनको लागि
उपचार
क) उषापान – (विहान उठने वित्तीकै पिउने पानी) र
ख) गोमूत्र या अर्कको सेवन गर्ने माथि उल्लेख गरेअनुसार ।
ग ) महको प्रयोग
स्वस्थ आँखामा घरपालुवा मौरीको मह एक दिन बिराएर लगाउने गर्नाले उमेर अनुसार आ“खाको दृष्टि बढ्दछ ।
घ) हरियो रगत
प्रत्येक दिन उषापानको एक घण्टा पछाडि नौ दिनका गहुको जमराको रस एक गिलास पिउने गर्नाले आ“खाको लागि अत्यन्त फाईदा गदर्छ । यसलाईनै अंग्रेजीमा ग्रीन ब्लड भनिन्छ ।
५) आँखाको ज्योति बढाउन एवम् स्वस्थ राख्न
उपचार
क) उषापान – (विहान उठने वित्तीकै पिउने पानी) र
ख) गोमूत्र या अर्कको सेवन गर्ने माथि उल्लेख गरेअनुसार ।

ग) सौंफ, बदाम र मिश्री
तीनै चीजहरु बराबर मात्रामा लिने र अलग अलग मसीनो गरी पिसेर एकै ठाउँमा राम्ररी मिलाई एउटा काँचको बोतलमा राख्ने । राती सुत्ने समयमा १० ग्राम मिश्रण २५० ग्राम कामधेनु गाईको दूधसंग प्रतिदिन सेवन गर्ने । यो प्रक्रिया ५१ दिनसम्म लगातार गर्नुपर्छ । यसको प्रभाव अत्यन्त छिटो हुन्छ । आँखाको ज्योति बढ्नाले चश्माको आवश्यकता पर्दैन। यसका अतिरिक्त दिमागी गर्मी भगाउँछ दिमागी कमजोरी हटाई स्मरण शक्तिमा वृद्धि गर्छ ।

घ) सरल उपाय पानीका छिटा प्रतिदिन मुखमा पानी भरेर गाला फुलाउने र आँखामा चिसो ताजा पानीका छिटा दिनमा ४ पटक दिने । यसले आखालाई स्वस्थ राखी नेत्रशक्ति वृद्धि गर्नमा सहयोग गर्छ ।

ङ) दुधि झार
दुधिझारको दुध आँखामा लगाउनाले आँखाको ज्योति बढदछ ।
६) फुलोपरेको
क) बर्रो र स्त्रिको दूध
बर्राको घाजिलाई स्त्रीको दूधमा घोटेर आखामा लगाउनाले फुलो परेको ठिक हुन्छ ।
ख) कपुर र वरको चोप
कपुरलाई वरको चोपमा घोटेर आखामा लगाउनाले जस्तै फुलोपरेको पनि ठिक हुन्छ ।
७) आखाको रातो पन
क) अनारको रस
आखामा अनारको रस राख्नाले आखाको रातो पन हराउछ ।
८) रक्तअन्धो
क–हिंग, सुहाग,र कानको मैला(कानेगुजि)
हिंग, सुहाग,र कानको मैला(कानेगुजि) बराबर लिने र महमा मिलाई आखामा राख्नाले केहि दिनमा नै रक्तअन्धो ठिक हुन्छ ।
ख) मरिच र दहि
मरिचलाई कामधेनु गाईको दहिमा पिसेर आखामा राख्नाले रक्तअन्धो ठिक हुन्छ ।
ग) कमलको केसर र गाईको गोवरको रस
कमलको फुलमा केशर हुन्छ त्यसलाई कामधेनु गाईको गोवरको रसमा खरल गरेर आखामा राख्नाले रक्तअन्धो ठिक हुन्छ ।
९) धमिलो देखिने
क) त्रिफला क्वाथ र कल्क
त्रिफलालाई क्वाथ र कल्क वनाउने त्यस क्वाथ र कल्कलाई दूधमा र घिउमा पकाउने र सन्ध्याको समयमा पिउनाले धमिलो देखिने आखाको रोग केहि दिनमा नै ठिक हुन्छ ।
१०) सबै प्रकारका आँखाका रोगहरू
क) अमलाको चूर्ण, निमको पात, परवलको पात, जेठिमधु, खयर, र तिल यिनिहरू समान मात्रामा मिलाई क्वाथ वनाउने र चिसो भएपछि आखा प्रक्षालन गर्नाले सबै प्रकारका आखाका रोगहरु ठिक हुन्छन ।
११) आखा चिलाउने रोगमा
क) पुनर्नवा र मह

आखा चिलाउने बिमारि छ भने पुनर्नवाको जरालाई शुद्ध महमा घोटेर आखामा लगाउनाले केहि दिनमा नै ठिक हुन्छ । साधुवाद

हिमलक्ष्मि आरोग्यधाम
सितगंगा १२, आरोग्यधाम (डोहोटे) अर्घाखाचि
सम्पर्कः– ९८५७०३४३३३, ९८१६४६५३६६
[email protected]

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

क्रिकेटर सन्दिप विरुद्धको पुनरावेदनमा आज सुनुवाई हुँदै एभरेष्ट बैंक र सिद्धार्थनगर सिटी अस्पताल बीच सम्झौता रास्वपाको २ दिने अल्टिमेटम, गृहमन्त्री नपाए सरकारबाट बाहिरिने आगजनी मुद्दामा पक्राउ परेका अरुणकुमारलाई रिहा गर्न २४ घण्टे अल्टिमेटम रवि लामिछाने बारे! मिलीजुलीले तिनाउमा दियो सहकारी शिक्षा नेपाल प्रहरीमा ९५ जना एसपीको सरुवा रास्वपाले समर्थन फिर्ता लिँदैन, सत्ता समीकरण यथावत रहन्छ : प्रधानमन्त्री चाइनिज पेस्तोल र ६ राउण्ड गोलीसहित दुई जना पक्राउ एक बालिका र युवतीलाई बलात्कार गरेको आरोपमा दुईजना पक्राउ रविलाई फेरि गृहमन्त्री बनाउनुपर्ने माग गर्दै जुम्लामा एक जनाले गरे आत्मदाह प्रयास सेयर बजार २२.१२ अंकले घट्याे बालविवाह राेक्न मर्चवारीमा बिमा कार्यक्रम सांसद अरुणकुमार चौधरी पक्राउ कालिन्चोक दर्शनको आईपीओ बाँडफाँट रारा आउने पर्यटक चालिस प्रतिशतले घटे रास्वपाको केन्द्रीय समिति र संसदीय दलको संयुक्त बैठक आह्वान एकीकृत समाजवादीको बैठकमा घनश्याम भुसाल तिलोत्तमाको भूपु सैनिक आधारभुत विद्यालयमा चित्रकला प्रतियोगिता मेरो मौनता आजसम्मका लागि मात्रै हो, म अभिमन्यु होइन : रवि लामिछाने