१४ आश्विन २०७९, शुक्रबार

Sep 30, 2022

हाँपुरे भनेपछि धेरैले चिनेजानेको ठाउँ हो । तत्कालीन राज्य पक्षबाट कमल थापा एवम् डा.प्रकाशचन्द्र लोहनी र विद्रोही माओवादीका तर्फबाट डा.बाबुराम भट्टराई एवम् कृष्णबहादुर महराले सोही स्थानमा तेस्रो चरणको शान्ति वार्ता गरेका थिए । वार्ताको सहजीकरण मानव अधिकारकर्मी पद्मरत्न तुलाधर र कानुनविद् दमननाथ ढुंगानाले सम्वत् २०६० मा गरेका हुन् । दाङको बबई गाउँपालिकामा पर्ने हाँपुरे दुबै पक्षका कारण चर्चित ठाउँ रहन पुग्यो । यो सूचना मैले तिनाउ गाउँपालिकामा ससुराली र दाङमा स्थायी घर भई प्रगतिशील लेखनमा कलम चलाउँदै आएका लेखक एवम् कवि प्रमोद धितालबाट सापटी लिएको हुँ ।

Advertisement

हाँपुर गाउँ

आज मैले पाल्पाको तिनाउ गाउँपालिका वडा नं. २ मा रहेको हाँपुर गाउँका बारेमा चिनारी गराउँदैछु । हाँपुरे माया र महाँपुरे कृष्ण भनेर धेरैले चिन्छन् । हाँपुर र महाँपुर गाउँ ऐना र अनुहार जस्तै हुन् । माया थापा सामाजिक अभियन्ता हुन् भने कृष्ण खड्का शिक्षक । कहिलेकहिले व्यक्तिका कारण गाउँ प्रख्यात हुने गर्दो रहेछ । गाउँबाट २५ घरधूरीमध्ये चारघर परिवार ( सिर्जना,खगीसरा,निरु र परशुराम) बसाइँ सरिसकेका छन् । १६ घरधूरीमा मगरजाति,चार घरधूरीमा क्षेत्री र एक घरपरिवार दलितजाति छन् । केरा, बेलौती, नास्पाति, अमिलो, कागती, उखुँ, लिची खेती प्रचूरमात्रामा हुने गर्छन् । गाउँका पाकापुराना ८७ वर्षीय प्रेमकुमार थापाले लिचिमात्र बेचेर वर्षमा लाख रुपैयाँ बढी कमाउँछन् । गाउँमै खरीद गर्न व्यापारीहरु पुग्दा रहेछन् । उनले यसापालिमात्र केराबाट आधा लाख र कागतीबाट ३० हजारजति आर्जन गरेका रहेछन् । करिव १५ रोपनीमा त फलफूल बर्गैचामात्रै छ ।

स्थानीय उत्पादन लिचि

सुमद्री सतहदेखि साढे सातसय मीटर उचाईमा रहेको हाँपुरको डाँडा उच्च समस्थली स्थल हो । सरर हावा चल्छ । हेर्दै मनमोहक ठाउँ । प्रेमकुमारको बगैँचामा पसेपछि धेरै जातका फलफूलका बोट देखिन्छन् । बाग्लुङ्गको थनथाप गाउँबाट उनी २०१८ सालमा यही हाँपुर गाउँमा बसाइँ सरेर आएका थिए । सुरुमा उनले आफ्नो जमीनमा सुन्तला लगाएका थिए । करिव २० वर्षवजति अति नै फल्यो तर अहिले सुन्तलाका नयाँ बोटहरु लगाएका छैनन् । उनलाई धेरैले घडीवाल बाजे भनेपछि चिन्दछन् । उनले नै सबैभन्दा पहिला सो गाउँमा घडी बाँधेका रहेछन् । गाउँमा बाटो नपुग्दा उनले कुचुप्पै फलफूल बोकेर बटौली बजार बेच्न पुग्दा रहेछन् । गाउँ सानो र जनसंख्या पनि थोरै छ । गाउँलेहरुले दशैं,तिहार,श्रीपञ्चमी,माघेसंक्रान्ति मनाउने गर्छन् । तिहारमा स्थानीय युवाहरुले देउसी भैलो खेल्छन् ।

केराखेती

यही गाउँबाट विहे भई तराई झरेकी चेली हरिकला थापाले फूल बुकीको लोकगीत र आधुनिक गीतको एल्वम निकालेकी छन् । गाउँका सातजना युवाहरु भारत धसिएका छन् कामको खोजीमा । छ जना खाडीमुलुक पसेका छन् । गाउँमा खेतीकिसानी गरेर बाह्रै महिना पुग्नेहरु एउटा हातका औंला जति पनि छैनन् । उत्पादित धान, मकै, कोदो, तोरी, जौं र गहुँले पालिन सकस छ । तत्कालीन दोभान गाविसमा रहेको महिला सञ्जाल र गाउँ विकास कार्यक्रमको आर्थिक सहयोगमा उक्त गाउँमा दिदीबहिनीहरुले बाख्रापालन थालेका थिए । व्यवसायिक बाख्रापालनतर्फ पूर्णबहादुर सार्की,नारायण घर्ती,टेककुमारी रास्कोटी र भीमकला खडका अग्रसर भएका छन् । बाख्रापालनबाट परिवार धान्न लगभग सक्ने भएका छन् अचेल उनीहरु ।

वनजंगल सफाइमा स्थानीय वन उपभोक्ता

बंदेल कुर्न कटेरा बनाएर बस्नुपर्ने बाध्यता छ । सामाजिक अभियन्ता माया थापा भन्दैथिइन्–गाउँका बाजेबज्यै अस्थायीरुपमा बनाइएका कटेरामा दिनरात पहरा दिएर धान,कोदो र मकै जोगाउने काम गर्छन् । कृषि वीमा गर्न नसक्दाको पीडा हो यो । गाउँमा सामुदायिक वन जोगाउन थालेपछि वन्यजन्तुहरु बढेको बताउँदै थिए टुंडीखेल सावउसका अध्यक्ष धनबहादुर रास्कोटीले । आफ्नो सामुदायिक वनमा कालीज, लुँइचे, राते, घोरल, बँदेल, दुम्सीहरुरुमात्र होइन मयुर नाच्ने गरेको सोही वनकी पूर्वअध्यक्ष माया थापाले सुनाइन् । स्थानीय वनमा अनेक थरिका जडीबुटीहरु छन् । स्थानीय महिलाहरु विहानै घाँस काट्न जान्छन् । दिउँसो बस्तुभाउ चराउने गर्छन् । लोकल र ब्रोईलर कुखुरापालनमा ध्यान दिन थालेका छन् ।

स्थानीय सामुदायिक वन, डढेलाे नियन्त्रण आमसभामा

कुटानी पिसानीका लागि गाउँमा नारायण घर्तीको एउटा टुकटुके मील छ । बोमकला घर्तीले किराना पसल थापेकी छन् । गाउँमा विजुलीबत्ती पुगेको छ । तीन पहारेभीर देउरालीबाट तल टंकी बनाएर गाउँमा पानी वितरण भएको छ । सिंचाइका लागि पानीको खासै स्रोत नभएको हुँदा आकासको भर नै हो भन्दैथिए प्रेमकुमार बा । गाउँमा जम्माजम्मी सय जनसंख्या होला । गाउँका सबै घरमा कर्कटपाताले छाइएका छन् । विजुलीको मीटर खरिद र वायरिङ्ग गर्दिने काम स्थानीय टुंडीखेल सामुदायिक वनले नै गरेको थियो । त्यतिमात्र होइन गाउँसम्म बाटो खन्ने,विजुली ल्याउने,पानी टंकी बनाउने,चर्पी निर्माणमा सहयोग गर्ने र स्कूल पढ्ने बालबालिकाहरुलाई छात्रवृत्ति दिने काम सामुदायिक वनले नै गरेको थाहा भयो ।

स्थानीयहरुका बस्तुभाउ

वनका पूर्वअध्यक्ष डिलबहादुर रास्कोटीका पालामा वन,वातावरण र जैविक विविधता संरक्षण सम्बन्धी हुने औपचारिक कार्यक्रमहरुमा तिनाउ सव–डिभिजन वन कार्यालय,दोभानका कार्यालय प्रमुख चन्द्रबहादुर भाटसँगै हामी पनि पुग्ने गथ्यौं । गाउँ नजिकै महाँपुर फाँट छ । यो सीमसार क्षेत्र हो । करिव १२/१३ घरका दुईसय रोपनी जति जग्गामा फैलिएको उक्त सीमसार क्षेत्रलाई कृत्रिम ताल बनाएर डुंगा सञ्चालन गर्न सक्ने हो भने हरियाली गाउँ, नुवाकोट, हाँपुर, महाँपुर क्षेत्रको पर्यटन प्रवद्र्धनमा जोड पुग्ने छ । स्थानीयहरुले रोजगार पाउने छन् । सानोतिनो चिया पसल चल्ने छ । खाजा,खाना र बस्नका लागि होमस्टे सञ्चालनमा आउन सक्ने छन् ।

महाँपुर सीमसार क्षेत्र, जहाँ कृत्रिम ताल बनाएर डुंगा चलाउन सकिन्छ

स्थानीय उत्पादनले बढवा पाउन सक्ने छ । तिनाउ सरकारले समयमै यस क्षेत्रको एकीकृत विकासमा जोड दिन सकेमा स्थानीयहरु रोजगारमुखी हुने छन् । बुटवल, नुवाकोट, ओखलढुंगा, तीनहले, हाँपुरहुँदै पुग्न सकिने यी क्षेत्रमा अहिले रहेको कच्चीमोटर बाटोचाँहि पर्यटन मार्गका रुपमा दर्ज हुने भएकै कारण छिटै ग्राभेल वा पिच हुन सक्ने सम्भवना बढेर जाने छ । खासगरी हाँपुर गाउँ कृषि पर्यटनको हब बन्ने सम्भावित स्थल हो । बसाइँ सर्ने,रोजगारीको खोजीमा भारत लगायत तेस्रो मुलुक पुग्ने युवाहरु फेरि आफ्नै गाउँमा फर्किने छन् ।

गाउँको मुहार उज्यालो बनाउन उनीहरुको उल्लेखनीय भूमिका हुने छ । गाउँलाई माया गर्नेहरु गाउँमै हुने छन् । विकास निर्माणमा आफ्ना पाखुरी बजार्ने छन् । घरपरिवारसँगै सुखका आँटोपिठो खाने छन् । आफ्नै दैलामा आफैले समृद्धि देख्न सक्नेछन् । समृद्ध तिनाउ,सुखी तिनाउबासीको सपना छिट्टै पूरा हुन सक्ने छ ।

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

रवीन्द्र मिश्रले गरे काठमाडौं-१ बाट उम्मेदवारी घोषणा नवौं राष्ट्रिय खेलकुद: महिला क्रिकेटको खेल तालिका सार्वजनिक नगरवासीका गुनासो सुन्न ‘हेल्लो तिलोत्तमा’ गुल्मीको ‘लितुङ्गकोट’ भाकलसँगै लाहुरेहरुको गाउँ ‘फोक्सिङ्ग’ सातै प्रदेशका नीति आयाेगका उपाध्यक्षको सरकारलाई आग्रहः आयोग चलाउने छुट्टै ऐन चाहियो मेलम्ची र इन्द्रावतीमा अस्थायी पुल नक्कली नोटसहित पक्राउ जबरजस्ती करणी गरेको अभियोगमा पक्राउ पोखरामा बेच्न राखिएका भेडाच्यांग्रामा पीपीआर, स्वस्थ छानेर किन्न पशु विज्ञको सुझाव पत्रकारप्रति जनप्रतिनिधिको व्यबहार ‘अपमानजनक’, दृष्टिकोण परिवर्तन गर्न आवश्यक फोहर फाल्ने स्थान पहिचान गर्दै काठमाडौं महानगर फेरि बढ्यो सुनको मूल्य पार्टीभित्र विद्रोह गर्नुपर्ने बेला आएको छ: गगन थापा खाद्यले माग्यो विभिन्न पदमा १०६ कर्मचारी नेप्सेमा नेपाल ल्यूव आयलको शेयरमूल्य समायोजन मोटरसाइकल अनियन्त्रित भई खसेका व्यक्तिलाई ट्रकले कुल्चिदा घटनास्थलमै मृत्यु एक किमीको भाडा २५ रुपैयाँ! गोठाटार गोलीकाण्डः एक महिलासहित ३ जना पक्राउ कर्णालीमा पाँच सय ४१ जनालाई डेङ्गु पश्चिम नवलपरासीमा चाडपर्वसँगै बजार अनुगमन तिब्र