२१ आश्विन २०७९, शुक्रबार

Oct 7, 2022


रिङसिङ लेकलाई शीरमा सजाएर
खिस्स हाँसेको छ
घाङ्चलुङ्ग देवीको पूजा गर्दै
घिचिन गुफामा लुकेको छ
ढिकी कुट्ने ओखल जस्तै ढुंगा भएर
ओखलढुंगा !
आउ मेरो इतिहास बुझ्न
म तिमीलाई मकै, भट्ट र कोदोको जुसले स्वागत गर्ने छु
इन्सेटमा रिङसिङ, घाङ्चलुङ्ग, घिचिन र ओखलढुंगालाई साक्षी राखेर
तिमी र म अम्रिसोमा सेल्फी खिचौंला ।
(डीबी गुरुङको ओखलढुंगामा म कविताबाट)

Advertisement

ओखलढुंगा गाउँ

सुन्दर, चिटिक्क र मनोरम छ पहाडी ओखलढुंगा गाउँ । समुद्री सतहदेखि करिव एक हजार एक सय मीटर उचाइँमा रहेको यो गाउँ रिङसिङ लेकको काखैमा छ । पाल्पा जिल्लाको तिनाउ गाउँपालिका वडा नं. १ मा पर्ने ओखलढुङ्गा पुगेपछि भू–स्वर्ग लाग्छ सबैलाई । कतै समथर, कतै पाखोबारी, भिराला, कान्लाहरु गाउँका स्वरुप हुन् । धेरैले ओखलढुंगा भन्नासाथ युगकवि सिद्धिचरण श्रेष्ठ कै प्यारो ओखलढुंगा सम्झिन्छन् । गाउँलेहरुले माहुरी पालेका छन् । मह चाखेका मात्र छैनन् बेचेर मनग्य पैसा कमाएका छन् । मौरी जस्तै मिहिनेती गाउँलेहरुले पाखोबारीमा अमृतसरि अम्रिसो लहलह झुलाएका छन् । गाउँमा अम्रिसो (कूचो, बेर्ना रुवरुप गानो) बेचेर वर्षेनी ५०/६० लाख पैसा भित्रिन्छ भन्दा झट्ट विश्वास नलाग्न सक्छ ।

ढिकी कुट्ने ओखल जस्तै ढुंगा

धान, कोदो र मकै स्थानीयका मुख्य बाली हन् । गाउँलेहरुले बाख्रापालन, कुखुरापालन र व्यसायिक तरकारी खेती गरेर गाउँको मुहार फेर्दै छन् । लघु–लजविद्युतबाट उज्यालो पाएका गाउँलेहरुले निकट भविष्यमै केन्द्रीय विद्युत लाइनबाट उज्यालो पाउँदैछन् । गाउँमै सानातिना उद्योग, कलकारखाना चल्ने छन् । गाउँकै बीचमा ढिकी कुट्ने ओखल जस्तै ढुंगा छ । त्यही भएर नै गाउँको नाम ओखलढुंगा रहन गएको हुन सक्ने बुढापाकाहरुका कुरा सापट लिएर तिनाउ गाउँपालिकाका अध्यक्ष ओमबहादुर घर्तीमगरले तर्क पेश गरे । ओखलढुंगा उनकै जन्मघर हो । गाउँकै विद्यालयबाट प्रारम्भिक शिक्षा हाँसिल गरेका उनी आँटो, पिठो खाई हुर्किएर जिल्लाको राजनीतिमा सक्रिय छन् । उनै घर्तीमगर २०५४ सालको स्थानीय निर्वाचनमा हुँदाखाँदाको स्थायी मास्टरी सेवा छोडेर साविक कचल गाविसको अध्यक्ष भएका थिए ।

गाउँमा अम्रिसाे र काेदाे खेतीका साथ गाउँपालिका अध्यक्ष

ओखलढुंगामा बाटो पुगेको छ । त्यहाँबाट ढुस्टुङ्, बतासेहुँदै तानसेनसम्म र ओखलढुंगाबाट खुर्साने, दोभानहुँदै १७ किलोमीटरको दूरीमा रहेको बुटवलसम्म्म दैनिक जीप सञ्चालन हुँदै आएका छन् । त्यहाँका मान्छेहरुमात्र सहर पस्दैनन् । गाउँका अर्गानिक उत्पादनहरु सहरमा पैसासँग साटिन पुग्छन् । एक घर एक धाराको व्यवस्थापन भएपछि गाउँमा पानीको समस्या टर्ने छ । सिंचाई र गाईबाख्रालाई पानी खुवाउनका निम्ति गौबास पोखरी छ । जो रिचार्ज सेन्टरका रुपमा गाउँलेहरुले बनाएका हुन् । २०२७ सालमा स्थापना भई १२ कक्षासम्म पढाइ हुने ज्ञानोदय माध्यमिक विद्यालय गाउँमै छ । अहिले यहाँ पढ्ने तीन सय बढी विद्यार्थी छन् । हरिनारायण पौडेल विद्यालयका प्रधानाध्यापक छन् । विद्यालयमा निमावि र मावि तह पढ्न छिमेकी गाउँहरु काफलबारी, बुढीकोट, ताल, मुर्थुम र कुँडापानीबाट विद्यार्थी आउने गर्छन् ।

विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष भुवनसिंह चिदीले भने–तह अनुसारको शिक्षक दरवन्दी छैन । भौतिक संरचना सोचे जस्तो बनाउन सकिएको छैन । विद्यालयको आम्दानी बढाउन गाउँका खाली र पाखो सरकारी जमीनहरुमा अम्रिसो खेती गरिएका छन् । वर्षमा लाख बढी आम्दानी अम्रिसोबाटै हुन्छ । गाउँलेहरुको प्रयास,पहल र परिश्रमबाट नै विद्यालय सञ्चालन भएको छ । गाउँबाट तेस्रो मुलुक जानेहरु अति नै कम छन् । धेरैजसो भारततिर जाने गर्छन् । ओखलढुंगाका बासिन्दाहरु मौसमी काम गर्न अर्थात् खोटोको काम गर्नका लागि दैलेख, प्युठान र जाजरकोटसम्म पुग्ने गरेका छन् । डेढदेखि दुईसयका संख्यामा मजदूरी गर्न जानेहरुले ६ महिनामा एक करोड जति नगद रुपैयाँ गाउँमा भित्राउँदा रहेछन् । अचेल सडक र घर बनाउने काममा त्यहाँका बासिन्दाहरु बुटवल, पाल्पा, गुल्मीतिर पुगेका छन् ।

घिचिन गुफा बाहिर

गाउँमा पर्यटकीय सम्भावना बोकेका प्रशस्त ठाउँहरु छन् । प्राकृतिक एवम् ऐतिहासिक महत्व बोकेको एक हजार पाँच सय मीटर उचाइँमा अवस्थित रिङसिङ लेकमा मुगलहरुको आक्रमणबाट जोगिएर तुथाराम सेन भारतहुँदै बुटवलबाट यही लेकमा आएर बसेको र त्यसपछि उनी रिब्दिकोट, भैरवस्थानहुँदै तानसेनमा सेन राज्यको राजधानी स्थापना गर्न गएको ऐतिहासिक दस्तावेजहरुमा उल्लेख भएको पाइन्छ । यही लेक(पहाड) बाट तराईका समथर भू–भागहरु आँखैमा नाच्छन् । उत्तरतिरका हिमालहरु दन्तेलहर देखाएर नहाँसेका कहाँ हुन् र ? कचलफाँट र ओखलढुंगा जस्ता गाउँहरु काखैमा सजाएर राखेको रिङसिङ लेकलाई सम्झिएर रिङसिङ वचत तथा ऋण सहकारी सञ्चालन गरी गाउँलेहरु आर्थिक उन्नतिको यात्रामा छन् ।

घिचिन गुफा भित्र

मगर भाषामा घाङ्चलुङ्ग भन्नाले नेपालीमा अग्लो ढुंगा भन्ने अर्थ लाग्छ । यही गाउँको शिरानमा रहेको सोही घाङ्चलुङ्गलाई घाङ्चलुङ्ग देवीको रुपमा पूजा गर्ने चलन भने नयाँ होइन । गाउँमा करिव २० मीटर गहिराईको एउटा गुफा छ । त्यसलाई गाउँलेहरुले घिचिन गुफा भन्छन् । मगर भाषामा भनिएको घिचिनको नेपाली अर्थ चमेरो हुन्छ । अर्थात् त्यसलाई चमेरे गुफा भन्न सकिन्छ । आज पनि चमेरे गुफामा चमेरा उँधोमून्टो लगाएर पिङ खेलेका भेटिन्छन् । यही गुफालाई आवश्यक सरसफाइ र उचित व्यवस्थापन गरेर नयाँ पर्यटकीय गन्तव्य बनाउन सकिन्छ । रिङसिङ लेक, ओखलढुंगा, घाङ्चलुङ्ग र घिचिन गुफा जस्ता ऐतिहासिक,पौराणिक र सम्भावित पर्यटकीय स्थलहरुका संरक्षण,सम्वद्र्धन र आवश्यक प्रचार–प्रसार गर्दै पर्यटन प्रवद्र्धन गर्न सकिन्छ ।

गाउँलेहरु स्थानीय पर्वमा

त्यी स्थानहरुका महिमा र गरिमा फैलाउन सक्ने हो भने वर्षेनी हजारौंका संख्यामा आन्तरिक एवम् बाह्य पर्यटक ओखलढुंगा पुराउन सकिने छ । यसो भएमा पर्यटकहरुलाई खुवाउन बसाल्नका लागि घरबास कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ । रैथाने उत्पादनहरु पकाएर पर्यटकलाई आफ्नो पाक्वकला प्रदर्शन गरी अर्थोपार्जन गर्न सकिन्छ । विभिन्न महोत्सव र पर्वहरुमा प्रदर्शन गरिने स्थानीय ठूलो नाच, सालै जो, सोरठी, मारुनी र झ्याउँरे नाचलाई पर्यटकका सामू पस्किएर आफ्नो लोप हुन थालेका सांस्कृतिक कार्यक्रमहरुलाई जगेर्ना गर्दै आम्दानीका बाटा फराकिला बनाउन सकिने छ । यसो भएमा स्थानीय युवाहरुका नृत्य,गायन तथा बाद्यबाधन कला तिखारिने अवसर पाउने छन् । सांस्कृतिक कार्यक्रमहरु पुस्तान्तरण हुने अवसर मिल्ने छ ।

ज्ञानाेदय माविका विद्यार्थीकाे पाैरख

अमृत जस्तै अम्रिसो हेर्न,माहुरी पालन, तरकारी खेती र रहर लाग्दो पशुपालन देखाउन ओखलढुंगामा पर्यटन प्रवद्र्धन गर्न जरुरी भइसकेको छ । प्रदेश सरकारले पहाडी क्षेत्रलाई हील पर्यटन केन्द्र बनाउने योजना भए अनुसार यही गाउँमा लागू गर्न सकिएमा जाती हुनेछ । गाउँमा करिव एकसय ४० घरहरु छन् । १० घर दलितजाति( एक घर सार्की, नौं घर विश्वकर्मा) र बाँकी सबै मगरजातिको बसोबास रहेको पाइन्छ । जनसंख्या लगभग सातसय पुगेको छ । स्थानीय टूर गाईड युवाहरुले आन्तरिक पर्यटकहरुलाई गाउँकै चिसोपानी र आवश्यकता अनुसार कोदोको जुस पिलाउँदै उल्लेखित पर्यटकीय गन्तव्यहरु घुमाउने छन् । फूलका माला र अबीर लगाएर गाउँकै मकै, भट्ट खुबाएर, गाउँमै स्वागत गर्नेछन् ।

रिङसिङ लेक

विदाई हुने बेला पर्यटकहरुलाई गाउँकै उत्पादन एकएक थान अम्रिसोको कूचो उपहार दिइने छ । पाएको कूचो उपहार पर्यटकले घरकी जहानलाई दिंदा खुसी हुने छिन् । ओखलढुंगाका घर, आँगन जस्तै आफ्ना घर, आँगन सफा गर्नेछिन् र कूचो ठूटो हुँदै जाँदा एकदिन भन्नेछिन्–अम्रिसोको कूचो उपहार पाइने ओखलढुंगा मलाई नि लैजानुस् न श्रीमान् !

घाङ्चलुङ अर्थात् अग्लाे ढुंगा

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

निरन्तर वर्षा, बाढी र पहिरो : सतर्क बनौं, सुरक्षित हौं फिफा वरीयतामा नेपालको सुधार गाउँघरमा सुनिन छाड्यो नगराको धुन भेरी नदीमा खतराको तह पार उम्मेदवारी दर्ता गराउनु पर्ने भन्दै कांग्रेसको चियापान स्थगित झाडापखाला, हैंजा र डेंगुबाट बच्न आग्रह नारायणी नदीको बाढी सुस्ता बस्तीमा पस्न सुरु नेपाल प्रहरीका असई भारतीय भूमिमा मृत फेला बारा बस दुर्घटनाः मृतकको संख्या १८ पुग्यो, सबैको सनाखत दशैं मनाउन बुटवल लगाएतबाट गएका गाउँमै रोकिए वर्षाले दाङमा घर भत्कियो अब चन्द्रमामा बिरुवा उब्जनी गर्ने बुटवल-पाल्पा सडक अवरुद्ध, पुर्व-पश्चिम राजमार्ग विद्युत पोल ढलेर रोकियो काठमाडौंको चन्द्रागिरिमा पहिरो : एकै परिवारका तीनजनाको मृत्यु आज पनि लुम्बिनीसहित चार प्रदेशमा भारी वर्षा अम्बानी परिवारलाई मार्ने धम्की दिने व्यक्ति पक्राउ राप्तीको बाढीले तीन सयभन्दा बढी घर डुबायो अक्षर चिन्दै आमाहरु, अब कसैको सहारा लिनु पर्दैैन १६ जनाको मृत्यु , ३३ घाइते भएको बारा बस दुर्घटना: बसको ब्रेक फेल भएपछि चालक हाम फालेका थिए बलात्कार आरोपी प्रहरी निरीक्षकलाई छुटाउन भरत शाहसहित कांग्रेस नेता सक्रिय