२७ श्रावण २०७९, शुक्रबार

Aug 12, 2022

विपद् आँफैमा नियन्त्रणभन्दा बाहिरको घटना तथा समस्या हो । जसलाई काबुमा वा नियन्त्रणमा लिन गार्हो हुन्छ । विपद्ले निकटमा रहेका मानव तथा भौतिक संरचनाहरुमा प्रभाव पार्दछ वा नष्टनै गर्दछ । यसले तत्काल मात्रै होइन पछिसम्म पनि मानवीय जीवनमा प्रतिकूल असर पार्दछ । भू-बनोट र जलवायूका कारण नेपाल प्राकृति विपद्को उच्च जोखिममा रहँदै आएको छ । यसैकारण विश्वका अतिप्रकोप देशहरुको सूचिमा रहेको देश हो । विपद् केवल प्राकृतिक कारणले मात्रै नभई मानवीय क्रियाकलाप र भूमिकाले पनि निम्तिने गर्दछ ।

Advertisement

यतिबेला वर्षायाम छ । एकातर्फ खेतीको समय हो भने अर्को तर्फबाट यो समय विपद्को पनि हो । वर्षायाममा मुलुकले धैरै प्राकृतिक विपद्को सामना गर्नु पर्दछ, भने वर्षेनी दर्जनौं जन र करौंडोको क्षति बेहोर्नु पर्दछ । विशेषगरी असार,श्रावण,भदौमा पर्ने वर्षात्का कारण पहाडमा पहिरो र तराइमा बाढी जस्ता प्राकृतिक विपद् आउने गर्दछन् । मुलुकको भौगोलिक बनावटनै समतलदेखि उच्च रहेको हुँदा वर्षाको समयमा तराइको समतलमा बाढी र पहाडको उच्च भागमा पहिरो जाने गर्दछ ।

हरेक वर्ष वर्षायामको सिजनमा पहाडमा जाने पहिरोले वनजंगलको विनाससँगै कैंयौं घर बगाउने गर्दछ । ती घरसँगै कैंयौं मानवीय जीवन र धनको क्षति हुने गरेको छ । त्यस्तै तराइमा हरेक वर्ष आउने बाढीले खेतीयोग्य जमिन, बाली बगाउने गरेको छ । साथै बाढीकै कारण घर,गोठ,मानिस बगाउँदा वर्षेनी कैंयौं ज्यान जाने गरेको छ भने अरबौंको नोक्सान हुने गरेको छ । मुलुकमा हरेक वर्ष हुने विपद् न्यूनिकरण र व्यवस्थापनका लागि प्राधिकरण स्थापना गरिएको छ । वि.सं.२०७६ मा स्थापना भएको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थाप प्राधिकरणले विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी केन्द्रीय स्रोत निकायको रूपमा कार्य गर्दछ । त्यसैगरी यूनिसेफले पनि आपतकालिन र विपद् जोखिम न्यूनीकरण कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ ।

विपद्का घटनाबाट वर्षेनी सयौंको ज्यान जाने गर्दछ भने अरबौंको क्षति । मुलुकमा विपद्मा परी पछिल्लो साढे दुई महिनाको अवधिमा १०१ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणकाअनुसार २०७९ वैशाख १ गतेदेखि असार १८ गतेसम्मको अवधिमा विपद्का घटनामा परी उनीहरुको मृत्यु भएको छ । सो अवधिमा पहिरो, बाढी, भारी वर्षा, चट्याङ, सर्पदंश, आगलागी, जंगल आगलागी, हवाहुरी र जनावरको आक्रमणका घटनामा परी उनीहरुको मृत्यु भएको हो । यस वर्ष विपद्का घटनाका कारण राज्यले ६५ करोड २१ लाख २३ हजार ५६० रुपैयाँ बराबरको आर्थिक क्षति व्यहोरीसकेको छ ।

प्राकृतिक विपद् भनेतापनि कैंयौं मानवीय गतिविधिका कारण निम्तिने गरेका छन् । वनजंगल फडानी,अव्यस्थित बसोबास,नदी,खोला दोहन,बढ्दो जनसंख्या, जथाभावी प्लटिङ जस्ता क्रियाकलापका कारण पहिरो तथा बाढीका प्रकोपको जोखिम बढ्दो छ । प्राकृतिक स्रोत र साधनको उच्चतम प्रयोग , न्यूनतम संरक्षण तथा विनासका कारण विपद्का घटना निम्तिएका छन् ।

यसमा सर्वसाधारणदेखि ,व्यवसायी,उद्योगीदेखि राज्यनै सहभागी तथा जिम्मेवार रहेको छ । सर्वसाधारणले सावधानी नअउनाउँदा, उद्योगी, व्यवसायीले वातावरणीय पक्षको ख्याल नगर्दा वा उच्चतम प्रयोग गर्दा, सरकारले संरक्षण र प्रवद्र्धनको उचित नीति निर्माण तथा कार्यान्वयन नगर्दा प्राकृतिक स्रोत र साधनका मुहान तथा बाटाहरु थुनिएका छन् , प्रदूषित भएका छन् ।

प्रकृतिको दोहन मानिसलाई आँफैविरुद्ध घातक हो । तसर्थ प्राकृतिक स्रोत र साधनमा बाधा पुग्ने र विपद् निम्तिने सवालमा सचेत मात्रै होइन सतर्क हुनु पर्दछ । संरक्षण प्रवद्र्धन गर्नु पर्दछ । र,पनि हुने , आउने प्राकृतिक विपद्बाट हुने क्षति न्यूनिकरणका लागि तम्तयार हुन पर्दछ । यसका लागि सर्वसाधारण, सरोकारवाला,सरकार सबै सक्रिय तथा जिम्मेवार बनी प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्नु पर्दछ ।

विपद्का कारण वर्षेनी ठूलो मात्रामा धनजनको क्षति हुँदै आएको छ । यसको न्यूनिकरण,रोकथाम तथा उद्धारका लागि सरकारी संयन्त्रका साथै विभिन्न निकाय तथा संघ–संस्थाहरु खुलेका छन् । तर,पनि न्यूनिकरण र रोकथामसँगै प्रभावकारी उद्धार हुन सकेको छैन। विपद्का कारण हुने मानवीय तथा भौतिक क्षति कम गर्नका लागि विकास निर्माणमा सावधानी अपनाउनुका साथै सरोकारवालाले सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्न आवश्यक छ ।

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

बढ्दै जनैको महत्व, गत वर्ष साढे १७ करोडको आयात देशैभर आज पनि वर्षाको सम्भावना, भोलि र पर्सी ठूलो पानी पर्ने आज रक्षाबन्धन तथा जनैपूर्णिमा मनाइँदै बुटवलको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र : कसले सञ्चालन गर्ने बारे अन्यौल अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस : युवाका समस्या जस्ताको त्यस्तै अक्सफोर्डका विद्यार्थीलाई स्वागत तथा सम्मान ‘अमेरिका मेरो बुढा छ’ सार्वजनिक एकिकृत समाजवादीका अध्यक्ष नेपाललाई कोरोना संक्रमण गुल्मीको वार्षिक समीक्षा गोष्ठीमा जे देखियो… सामाजिक सञ्जालमार्फत महिलालाई सास्ति दिएको भन्दै एक जना पक्राउ सनराइज बैंकको लगानीमा चौतारी निर्माण एमालेले गठन गर्‍यो ओलीको नेतृत्वमा केन्द्रीय निर्वाचन परिचालन कमिटी लुम्बिनीका १० सहित ६३ पालिकाले अझै बजेट पेश गरेनन् चाउचाउपछि फिल्मी क्षेत्रमा रुपन्देहीको यशोदा समूह, चलचित्र ‘फूलबारी’ निर्माण गर्दै माओवादीबाट ३ पटक जितेका टोपबहादुरले एमालेबाट के गर्लान्? कोरोना संक्रमणबाट एकै दिन पाँच जानाको मृत्यु राप्रपा रुपन्देही उपाध्यक्ष गुप्ताद्वारा पदबाट राजीनामा (पत्रसहित) भुवन केसीको नियुक्ति प्रक्रिया बदरको माग गर्दै सर्वोच्चमा रिट दायर, सोमबार पेसी रुपन्देही ट्राफिक प्रहरीकाे अभियान : तीब्र गतिका सवारीलाई नियन्त्रण भैरहवाको मेडिकल कलेजमा विशिष्ट विशेषज्ञ सेवा थप