६ जेष्ठ २०७९, शुक्रबार

May 20, 2022

किसानको आँशु

चैत्रको चर्को घाममा ब्याडको तयारी गर्ने किसानले वैसाख र जेठमा धानको बिऊ छर्न तल्लिन हुन्छन् । असारको सिमसिम पानी होस् वा निरन्तरको झरी कुनै प्रवाह नगरी मानो रोपेर मुरी फलाउने समय भन्दै उत्पादन भएको बिऊ रोप्न व्यस्त हुन्छन् । अधिकांश किसानले ऋण खोजेर,खेताला लगाएर,अर्म–पर्म गरेर खेती लगाउने गर्दछन् । वर्षभरी खाने अन्नबाली उत्पादनका लागि सक्दो मिहिनेत गरेर राम्रो फलको आशा गर्ने किसानको स्वभाव र कर्मनै हो । विशेषगरी अन्नभण्डार मानिने तराइका किसान असार–साउनमा धान रोपेर पाकेको धान असोज–कार्तिकमा स्याहार्न व्यवस्त हुन्छन्।

Advertisement

हिलो,मैलौ,साहुको ऋण,आफ्ना पसिनाले खेती लगाएपछि भदौ लागेसँगै चाडपर्व सुरु हुन्छन् । फुलेको,फलेको खेती हेर्दै ,स्याहार गर्दै किसानहरुले चाडपर्व मनाई रहेका हुन्छन् । अझ भनौं कैयौं किसानहरुले उक्त बाली स्याहरेर बिक्री गरी साहुको ऋण तिर्ने,नयाँ लत्ता–कपडा किन्ने र पर्व हर्षोल्लासका साथ मनाउने योजना हुन्छ । बिऊको लागि ब्याड बनाउनेदेखि खेती पाक्दासम्म मात्रै होइन , उक्त खेती स्याहारेर भकारीमा नराख्दासम्म वा बेचेर साहुको ऋण नतिर्दासम्म किसानलाई चयन हुँदैन । त्यो अवधीसम्म मल,खाद,गोडमेल,काट्ने,सुकाउने,धान झार्ने लगाएतका कामहरु हुन्छन्। किसानलाई खेती लगाउन आफ्नो मिहिनेत र कर्मले मात्रै हुँदैन मौसमले पनि साथ दिनु पर्दछ ।

यस वर्ष मौसमले किसानलाई घात गर्यो,धानबाली मात्रै होइन । किसानको मुटुनै दुख्नेगरी वर्षाले चुट्यो । हर्षोल्लासका साथ दशैं मनाइरहेका कृषकलाई एकाएक दशा आइलाग्यो । दशैंपछिको अविरल वर्षाले काटेर खेतमा सुकाइएको धानबाली डुबायो,पाकेको धानबाली सोत्तर हुनेगरी डुबायो । किसानको ६ महिनाको मिहिनेत र वर्षभरीको गास खोसियो । तराइको अन्न भण्डार मानिने रुपन्देही,नवलपरासी,कपिलबस्तु,बांके लगाएतका जिल्लामा वर्षाले धानबाली डुबायो, नष्ट गर्यो । त्यसैगरी लुम्बिनीका पहाडी जिल्ला पाल्पा, गुल्मी, अर्घाखाँचीमा पनि धानबाली क्षति भएको छ ।

देशैभर परेको अविरल वर्षाले देशैभरको धानबालीमा क्षति पुर्यायो । कुनै एक जिल्ला र प्रदेशका मात्रै नभई देशैभरका विभिन्न स्थानका बाली नष्ट हुँदा देशैभरका किसान मर्माहत छन् । निरन्तरको बाढीले धानबाली र किसानलाई मात्रै क्षति होइन । धानबाली नष्ट हुँदा सबैले खाने अन्नबाली नष्ट भएको छ । हजारौं हेक्टरको धानबाली क्षति हुँदा लाखौं नेपालीले खाने चामलको अभाव हुनेछ । धान उत्पादक किसानको मिहिनेत र क्षतिसँगै राज्यको अरबौंको कारोबार तथा आयमा हस आएको छ ।

लुम्बिनी प्रदेशको कृषि खाद्य प्रविधि तथा भूमि व्यवस्था मन्त्रालयका अनुसार पहिलो चरणमा प्रदेशका सबै जिल्लाहरूको प्रारम्भिक क्षतिको विवरण लिने कार्य सम्पन्न भएको छ । पहिलो चरणमा संकलन गरिएको विवरणअनुसार लुम्बिनी प्रदेशमा चार अर्ब ५१ करोड ४२ लाख ५४ हजार ८० रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको छ । प्रदेशमा कुल तीन लाख १७ हजार चार सय १४ मेट्रिक टन धानमा क्षति पुगेको मन्त्रालयको तथ्यांक छ ।

प्रदेशको खाद्य प्रविधि तथा भूमि व्यवस्था मन्त्रालयका अनुसार वर्षाले सबैभन्दा बढी क्षति रुपन्देहीमा पु¥याएको छ । मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार रुपन्देहीमा ६७ हजार पाँच सय ५० हेक्टर क्षेत्रफलमा लगाइएको धानमा बाढीको कारण क्षति पुगेको छ । कपिलवस्तुमा ६४ हजार ३५०, बर्दियामा ४९ हजार ६ सय ३८, दाङमा ३७ हजार नौ सय ३६, बाँकेमा ३५ हजार ६ सय २५ हेक्टर क्षेत्रफलमा लगाइएको धानमा पूर्णरूपमा बाढीले क्षति पुर्याएको छ ।

वर्षाले पछिल्लो तीन दिनमा मुलुकभर १० अर्ब रुपैंयाँ बराबरको बालीनालीमा असर पुर्याएको कृषि तथा पशुपन्छी मन्त्रालयको अनुमान छ । अहिलेसम्म ६ अर्व रुपैयाँ बराबर क्षतिको विवरण मन्त्रालयमा पुगेको छ । लगतको संकलन जारी रहेको हुँदा अझै पूर्ण क्षति एकिन हुन सकेको छैन । बेमौसमी वर्षाले सबैभन्दा बढी लुम्बिनी प्रदेशमा करिब ४३ हजार हेक्टरमा साढे चार अर्बभन्दा बढीको धानबालीमा क्षति पुर्याएको छ ।

वर्षाले धानबालीमा पुर्याएको क्षति केवल किसानको क्षति होइन। समग्र जनता र राज्यको क्षति हो । तर चोट धेरै किसानलाई छ । पहिलो क्षति हुने वर्गनै किसान हो । निकै मिहिनेत,कष्ट,ऋण र संघर्षले उत्पादन गरेको अन्नबाली नोक्सान हुँदाअधिकांश किसान मर्माहत छन् । उनीहरुको आत्म मात्रै दुखेको छैन,साहुको ऋण कसरी तिर्ने,धानवालीसँग जोडिएका सपना कसरी पूरा गर्ने भन्ने त्रासले त्रसित छन् । सबै वर्ग र तहका जनतालाई खाद्यान्न उत्पादन गर्ने कृषक निकै ग्रसित भएका छन् । पाकेर थन्काउने बेलाको खेती वर्षाले डुबाउँदा र बगाउँदा किसानहरुलाई निकै चोट पुगेको छ । वर्षाले गरेको क्षतिले किसानको मन दुखेको छ ।

बाली नष्ट भएर गम्भीर पीडामा रहेका किसानलाई तत्काल उनीहरुको पीडामा मल्हम लगाउन आवश्यक छ । वर्षासँगै बगेका आँशु रोक्न जरुरी छ। खेती गरेर केहि हुँदैन भन्ने बुझाइलाई गलत सावित गर्नु पर्दछ । किसानको मर्कामा राज्य छ भन्ने कुराको महसुस गराउनु पर्दछ । संघीय पद्धति अनुसार भएका संरचना, स्थानीय, प्रदेश र केन्द्रिय सरकारले किसानको समस्यामा अभिभावकत्वको भूमिका निर्वाह गर्नु पर्दछ । ताकि हजरौं किसान विस्थापित नहुन्।

प्रतिकृया दिनुहोस्

Flash News

घर फर्किए म्यादी प्रहरी उत्तर कोरियामा ‘ज्वरो’बाट २२ लाख प्रभावित मदन भण्डारी स्मृति यु–१४ लिटिल स्टार क्रिकेटको उपाधि बुटवल टाइगर्सलाई गठबन्धनलाई भारी मतले पछि पार्दै कलैया उपमहानगरमा एमाले विजयी तिलोत्तमामा गठबन्धनका खाँणलाई पछि पार्दै चापागाईं, उपप्रमुख चौधरीको फराकिलो मतान्तर कायम स्वस्थ जीवन जिउन उचित आहारमा ध्यान दिऔँ : लुम्बिनी प्रदेश प्रमुख शेरचन रुपन्देहीका ८ पालिकाका निर्वाचित जनप्रतिनिधिले लिए शपथ सैनामैनाका जनतालाई पूर्व मेयर कार्कीको प्रतिबद्धता-‘जनसेवामा जुट्न कुनै कुराले बाधा पुर्याउने छैन’ सैनामैना प्रमुखमा गठबन्धनका शर्मा, उप-प्रमुखमा एमालेकी राना रुपन्देहीको गैडहवा प्रमुख र उपप्रमुखमा एमाले विजयी लिटिल बर्ड्समा पुरस्कार वितरण तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम एसिया कप छनोट: किरण पनि टिमबाहिर, चार खेलाडीलाई अवसर सम्मरीमाईमा अध्यक्ष र उपाध्यक्षमा कांग्रेस विजयी रुपन्देहीको मर्चवारी अध्यक्षमा कांग्रेस परित्याग गरेका बरई विजयी तिलोत्तमामा खाँण भन्दा चापागाईं १८६ मतले अगाडि ६५० पालिकामा नतिजा आयो, कांग्रेसलाई २९२ पालिका पाल्हीनन्दन गाउँपालिकामा पुनःमाओवादीका बैजुप्रसाद गुप्ता शपथ ग्रहणपछि सिद्धार्थनगरका मेयरकाे घाेषणा- आफूले पाएकाे मत बराबर वृक्षारोपण गर्छु भरतपुर महानगर अपडेट : रेनुलाई ३ हजार बढी मतान्तर, पछ्याउँदै सुवेदी छुट्टाछुट्टै सवारी दुर्घटनामा चार जनाको मृत्यु